Thời gian qua, lực lượng Công an trên cả nước liên tục phát hiện, xử lý nhiều trường hợp lợi dụng mạng xã hội để đăng tải, chia sẻ thông tin không đúng sự thật. Đáng chú ý, phần lớn các vụ việc đều xuất phát từ sự chủ quan, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc tâm lý muốn thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng. Cuối tháng 4/2026, Công an xã Đan Phượng, thành phố Hà Nội phát hiện anh N.V.Đ., sinh năm 1987, trú tại xã Liên Minh, có hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Tại cơ quan Công an, người này thừa nhận hành vi vi phạm, tự nguyện gỡ bỏ nội dung đăng tải và cam kết không tái phạm. Căn cứ quy định của pháp luật, Công an xã Đan Phượng đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính số tiền 7,5 triệu đồng đối với trường hợp trên.
Trước đó, Công an xã Đại Thanh, thành phố Hà Nội cũng phát hiện tài khoản Facebook “Đ.C” đăng tải các bình luận có nội dung sai sự thật liên quan đến công tác chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng Dự án Khu đô thị thể thao Olympic trên địa bàn. Qua xác minh, cơ quan Công an xác định chủ tài khoản là Đ.M.C., sinh năm 1988. Người này khai nhận do có mâu thuẫn cá nhân với một số cán bộ địa phương nên đã sử dụng mạng xã hội để bình luận với mục đích xúc phạm. Hành vi trên đã bị xử phạt hành chính theo quy định. Tại thành phố Cần Thơ, ngày 22/5/2026, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố đã xử phạt ông L.V.P., sinh năm 1972, trú tại quận Ninh Kiều về hành vi chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm uy tín tổ chức và danh dự cá nhân trên Facebook. Quá trình làm việc, ông L.V.P. thừa nhận đã chia sẻ các bài viết có nội dung xấu độc từ các nguồn thông tin không chính thống mà không kiểm chứng tính xác thực.
Một vụ việc khác xảy ra tại xã Tân An, tỉnh Nghệ An. Qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an xã Tân An phát hiện tài khoản Facebook “Phạm Bình” chia sẻ video được tạo bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) với nội dung bịa đặt về việc phát hiện cơ sở lấy xương người để nấu cao, chế tạo thuốc trường sinh tại một tỉnh phía Bắc. Nội dung trên hoàn toàn không có thật nhưng đã thu hút nhiều lượt xem, chia sẻ, gây tâm lý hoang mang trong dư luận. Chủ tài khoản là ông P.V.B., sinh năm 1970, sau khi được cơ quan Công an làm rõ đã thừa nhận hành vi vi phạm, gỡ bỏ nội dung sai sự thật và cam kết không tái phạm.
Những vụ việc nêu trên chỉ là một phần rất nhỏ trong số hàng nghìn trường hợp vi phạm đã được lực lượng chức năng phát hiện và xử lý thời gian qua. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, cùng với sự phát triển của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và công nghệ deepfake, việc tạo ra các hình ảnh, âm thanh, video giả ngày càng dễ dàng hơn. Điều này khiến nguy cơ xuất hiện các thông tin giả mạo, sai sự thật trên không gian mạng ngày càng gia tăng với thủ đoạn tinh vi, khó nhận biết hơn trước. Thực tế cho thấy, nhiều người dùng mạng xã hội hiện nay vẫn chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm pháp lý của mình khi tham gia môi trường mạng. Không ít người có thói quen tiếp nhận thông tin một cách cảm tính, thiếu kiểm chứng, sau đó nhanh chóng chia sẻ cho người khác. Một số trường hợp cho rằng việc bấm nút “chia sẻ” chỉ là hành động truyền tải lại thông tin nên sẽ không phải chịu trách nhiệm về nội dung được đăng tải. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật, người sử dụng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm đối với mọi thông tin mình đăng tải, bình luận hoặc phát tán.
Bên cạnh nguyên nhân từ nhận thức pháp luật còn hạn chế, tâm lý thích thể hiện bản thân, muốn thu hút sự chú ý, tăng lượt tương tác cũng là yếu tố khiến nhiều người bất chấp quy định để đăng tải các nội dung giật gân, câu khách. Một số đối tượng cố tình cắt ghép hình ảnh, dựng chuyện, bóp méo sự thật nhằm câu view, câu like, phục vụ mục đích kinh doanh hoặc trục lợi cá nhân. Đáng lo ngại hơn, có những đối tượng lợi dụng mạng xã hội để giải quyết mâu thuẫn cá nhân, xúc phạm danh dự người khác, bôi nhọ uy tín cơ quan, tổ chức hoặc phát tán các nội dung xuyên tạc, chống phá.
Hậu quả mà tin giả, thông tin sai sự thật gây ra là hết sức nghiêm trọng. Đối với cá nhân, những thông tin bịa đặt, vu khống có thể ảnh hưởng trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, uy tín, công việc và cuộc sống của người bị hại. Đối với cơ quan, tổ chức, các thông tin xuyên tạc có thể làm suy giảm uy tín, ảnh hưởng đến hoạt động quản lý, điều hành. Trong phạm vi rộng hơn, tin giả còn có thể gây hoang mang dư luận, làm nhiễu loạn thông tin, ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, thậm chí tác động tiêu cực đến tình hình an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, trong những thời điểm xảy ra thiên tai, dịch bệnh, sự cố hoặc các vụ việc được dư luận quan tâm, tin giả thường xuất hiện với tần suất cao hơn. Chỉ cần một thông tin bịa đặt được lan truyền rộng rãi cũng có thể gây ra những hệ lụy khó lường, làm phát sinh tâm lý hoang mang, lo lắng trong cộng đồng, gây khó khăn cho công tác quản lý và xử lý tình huống của các cơ quan chức năng.
Nhận thức rõ những nguy cơ, tác hại do tin giả gây ra, thời gian qua lực lượng Công an đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trên không gian mạng. Các đơn vị nghiệp vụ, đặc biệt là lực lượng an ninh mạng từ Trung ương đến địa phương thường xuyên tăng cường công tác tuần tra, giám sát, chủ động phát hiện các tài khoản đăng tải thông tin xấu độc, thông tin sai sự thật để xác minh, làm rõ và xử lý theo quy định. Song song với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh cũng được đẩy mạnh bằng nhiều hình thức đa dạng. Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, các nền tảng số và hoạt động tuyên truyền trực tiếp tại cơ sở, lực lượng Công an đã góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của người dân khi tham gia môi trường mạng.
Về chế tài xử lý, pháp luật hiện hành đã có những quy định cụ thể đối với hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật. Theo điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP của Chính phủ, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 14/2022/NĐ-CP, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với cá nhân; mức phạt đối với tổ chức gấp hai lần mức phạt đối với cá nhân. Ngoài xử phạt hành chính, người vi phạm còn buộc phải gỡ bỏ thông tin sai sự thật hoặc thông tin vi phạm pháp luật đã đăng tải. Trường hợp hành vi có tính chất nghiêm trọng, gây hậu quả lớn hoặc xâm phạm nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định nhiều tội danh có thể áp dụng đối với các hành vi vi phạm trên không gian mạng như Tội làm nhục người khác theo Điều 155; Tội vu khống theo Điều 156; Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác theo Điều 159; Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo Điều 331 cùng nhiều tội danh khác liên quan đến hành vi làm lộ bí mật nhà nước, bí mật công tác.
Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật trên không gian mạng cho thấy, không có “vùng cấm” hay “vùng ẩn danh” tuyệt đối trên internet. Mọi hoạt động trên môi trường mạng đều để lại dấu vết điện tử. Với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ hiện đại cùng các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng chức năng hoàn toàn có khả năng xác định, truy vết và xử lý người vi phạm theo quy định của pháp luật. Không gian mạng là một phần của đời sống xã hội, do đó mọi hành vi trên không gian mạng cũng phải tuân thủ các chuẩn mực pháp luật và đạo đức xã hội như trong đời sống thực. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội; chủ động kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải hoặc chia sẻ; chỉ tiếp nhận thông tin từ các cơ quan báo chí chính thống và nguồn tin đáng tin cậy; không tiếp tay cho việc phát tán tin giả, tin sai sự thật dưới bất kỳ hình thức nào.
Mỗi lượt chia sẻ thiếu kiểm chứng có thể vô tình trở thành mắt xích làm lan rộng những thông tin độc hại. Ngược lại, mỗi hành động tỉnh táo, có trách nhiệm của người dùng sẽ góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh và an toàn. Cùng với sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng Công an và các cơ quan chức năng, ý thức chấp hành pháp luật của mỗi công dân chính là yếu tố quan trọng để ngăn chặn, đẩy lùi tin giả, bảo đảm an ninh, trật tự trên không gian mạng trong giai đoạn hiện nay.
Lý Lan
