Thực tiễn cho thấy, cùng với sự phát triển nhanh chóng của xã hội và công nghệ thông tin, thanh thiếu niên đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức, đặc biệt là những tác động tiêu cực từ không gian mạng và môi trường xã hội. Theo thống kê, những năm gần đây, tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang có chiều hướng gia tăng cả về số vụ và mức độ vi phạm. Trung bình mỗi năm, phát hiện, xử lý hàng chục vụ việc liên quan đến thanh thiếu niên, tập trung vào các hành vi như cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, vi phạm quy định về trật tự, an toàn giao thông, sử dụng trái phép chất ma túy. Đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên còn thiếu kỹ năng sống, thiếu hiểu biết pháp luật, dễ bị lôi kéo, kích động tham gia các hành vi vi phạm. Trên không gian mạng, các đối tượng xấu lợi dụng tâm lý nhẹ dạ, thiếu kinh nghiệm của giới trẻ để thực hiện các hành vi lừa đảo, “bắt cóc online”, tán phát thông tin xấu độc. Nhiều vụ việc bạo lực học đường xảy ra tại một số địa phương trong cả nước thời gian qua với tính chất nghiêm trọng, có vụ gây hậu quả đặc biệt đau lòng, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự xuống cấp trong nhận thức, hành vi của một bộ phận học sinh. Bên cạnh đó, tình trạng học sinh vi phạm trật tự, an toàn giao thông vẫn diễn ra phổ biến với các lỗi như điều khiển xe mô tô khi chưa đủ tuổi, không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định. Tệ nạn ma túy có xu hướng len lỏi vào học đường với nhiều thủ đoạn tinh vi, núp bóng dưới các dạng thực phẩm, đồ uống, đòi hỏi phải có các biện pháp phòng ngừa kịp thời, hiệu quả. Hoạt động mua bán người, nhất là thông qua môi trường mạng, cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với thanh thiếu niên nếu thiếu kỹ năng nhận diện và phòng tránh.
Trước thực trạng đó, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an, Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Công an tỉnh Tuyên Quang đã chủ động tham mưu, ban hành và triển khai nhiều kế hoạch, chuyên đề nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm trong lứa tuổi học sinh, sinh viên. Trong đó, việc đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc gắn với xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh được xác định là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt. Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật được triển khai sâu rộng với phương châm hướng mạnh về cơ sở, lấy học sinh, sinh viên làm trung tâm. Lực lượng Công an từ tỉnh đến cơ sở đã tăng cường phối hợp với ngành giáo dục tổ chức hàng trăm buổi tuyên truyền trực tiếp tại các trường học, thu hút hàng chục nghìn lượt học sinh, sinh viên, giáo viên tham gia. Nội dung tuyên truyền được xây dựng thiết thực, sát với thực tiễn, tập trung vào các vấn đề nổi cộm như phòng, chống bạo lực học đường; bảo đảm trật tự, an toàn giao thông; phòng, chống ma túy; phòng, chống mua bán người; kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn; nhận diện và phòng tránh các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.
Bên cạnh hình thức tuyên truyền trực tiếp, lực lượng Công an các cấp đã chủ động đa dạng hóa phương thức tuyên truyền theo hướng linh hoạt, hiện đại, phù hợp với đặc điểm tâm lý, lứa tuổi học sinh, sinh viên, qua đó nâng cao hiệu quả tiếp cận và lan tỏa thông tin pháp luật. Nhiều mô hình, cách làm sáng tạo được triển khai, tạo dấu ấn rõ nét. Trong đó, việc tổ chức các buổi tuyên truyền ngoại khóa, phiên tòa giả định, sân khấu hóa tình huống pháp luật được đẩy mạnh, giúp học sinh trực tiếp tham gia xử lý các tình huống liên quan đến bạo lực học đường, vi phạm trật tự, an toàn giao thông, tội phạm ma túy, lừa đảo trên không gian mạng. Thông qua hình thức trực quan, sinh động này, các em không chỉ tiếp thu kiến thức pháp luật mà còn được rèn luyện kỹ năng ứng xử, kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Cùng với đó, nhiều đơn vị phối hợp tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật dưới nhiều hình thức như thi trực tuyến, rung chuông vàng, sân khấu hóa… lồng ghép nội dung về an ninh mạng, phòng, chống ma túy, phòng, chống mua bán người, bạo lực học đường, qua đó tạo sân chơi bổ ích, thu hút đông đảo học sinh tham gia, góp phần nâng cao nhận thức một cách tự nhiên, bền vững.
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số trong công tác tuyên truyền được chú trọng thông qua xây dựng các video clip cảnh báo, infographic, tài liệu truyền thông ngắn đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, YouTube… giúp thông tin về phương thức, thủ đoạn của tội phạm được truyền tải nhanh chóng, rộng rãi, phù hợp với xu hướng tiếp cận thông tin của giới trẻ. Một số đơn vị còn xây dựng các nhóm kết nối giữa Công an - nhà trường - phụ huynh để kịp thời trao đổi thông tin, cảnh báo nguy cơ, nâng cao hiệu quả quản lý, giáo dục học sinh.
Thực tiễn tại cơ sở cho thấy hiệu quả rõ nét của công tác tuyên truyền. Tại xã Thượng Nông, lực lượng Công an đã tổ chức hội nghị tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm, với sự tham gia của phụ huynh và học sinh trên địa bàn. Nội dung tập trung vào các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến lứa tuổi, kết hợp hướng dẫn kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Thông qua đó, nhiều em đã nâng cao nhận thức, ký cam kết không vi phạm pháp luật, tích cực rèn luyện, phấn đấu. Tại xã Linh Hồ, Công an xã phối hợp với nhà trường tổ chức tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông cho hơn 1.300 học sinh và giáo viên. Bên cạnh việc cung cấp kiến thức, lực lượng Công an còn hướng dẫn kỹ năng tham gia giao thông an toàn, tổ chức thực hành xử lý tình huống, qua đó giúp học sinh nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, hình thành văn hóa giao thông trong học đường. Có thể khẳng định, những kết quả đạt được trong thời gian qua đã góp phần quan trọng kiềm chế, kéo giảm tình trạng vi phạm pháp luật trong lứa tuổi học sinh, sinh viên trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, trước những diễn biến ngày càng phức tạp của tình hình tội phạm, đặc biệt là tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhiệm vụ xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.
Để nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng Công an tiếp tục giữ vai trò nòng cốt. Ngành giáo dục cần tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh; gia đình cần quan tâm, quản lý, định hướng con em; các tổ chức đoàn thể cần phát huy vai trò trong tuyên truyền, giáo dục thanh thiếu niên. Sự gắn kết chặt chẽ giữa gia đình - nhà trường - xã hội, với lực lượng Công an làm trung tâm phối hợp, sẽ tạo thành nền tảng vững chắc trong phòng ngừa vi phạm pháp luật, bảo vệ thế hệ trẻ. Xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành nào mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, góp phần đào tạo lớp công dân có tri thức, đạo đức, ý thức thượng tôn pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong tình hình mới.
Lý Lan
