Đây cũng là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong điều kiện địa bàn Tuyên Quang sau sắp xếp đơn vị hành chính có quy mô rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Thực tế cho thấy, nguy cơ cháy, nổ vẫn luôn hiện hữu, nhưng trong thời gian gần đây, hiệu quả phòng ngừa, xử lý sự cố và hạn chế thiệt hại đã có chuyển biến. Đây là kết quả của nhiều giải pháp được triển khai đồng bộ, trong đó có việc xây dựng thế trận PCCC ngay từ cơ sở. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, UBND tỉnh xác định mạng lưới các đội chữa cháy và CNCH khu vực vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về bán kính phục vụ; nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng cao còn khó khăn về giao thông, nguồn nước chữa cháy và quỹ đất xây dựng công trình PCCC. Tỉnh đã thành lập thêm 2 Đội Chữa cháy và CNCH khu vực tại Hà Giang và Bắc Quang, đồng thời tiếp tục đầu tư phương tiện, trụ sở, nguồn nước và hạ tầng phục vụ chữa cháy.
Trong điều kiện đó, “bốn tại chỗ” không phải khẩu hiệu mang tính hình thức. Đó là yêu cầu thực tế để rút ngắn thời gian xử lý sự cố. Lực lượng chuyên nghiệp càng phải làm tốt nhiệm vụ nắm tình hình, dự báo, kiểm tra, hướng dẫn, tổ chức chữa cháy, CNCH; đồng thời phải tạo được một mạng lưới lực lượng tại chỗ đủ khả năng phát hiện, báo cháy, chữa cháy ban đầu, hướng dẫn thoát nạn và phối hợp cứu người trước khi lực lượng chuyên nghiệp có mặt.
Từ công tác tham mưu cấp ủy, chính quyền đến kiểm tra, hướng dẫn, tuyên truyền và tổ chức lực lượng, vai trò của nòng cốt của lực lượng Công an ngày càng được khẳng định. Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH duy trì chế độ thường trực, sẵn sàng chiến đấu; chủ động điều tra cơ bản, đánh giá nguy cơ, xây dựng phương án; kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại các cơ sở; đồng thời hướng dẫn lực lượng tại chỗ nâng cao khả năng xử lý tình huống. Lãnh đạo Công an tỉnh yêu cầu lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH tiếp tục tăng cường điều tra cơ bản, dự báo tình hình, nâng cao chất lượng tham mưu, kiểm tra, hướng dẫn và duy trì nghiêm chế độ thường trực sẵn sàng chiến đấu.
Bên cạnh đó, Công an cấp xã ngày càng thể hiện rõ vai trò trực tiếp quản lý, hướng dẫn, tuyên truyền và phối hợp xử lý nguy cơ cháy, nổ tại địa bàn. Tại xã Khâu Vai, Công an xã đã phối hợp tổ chức tuyên truyền, tập huấn cho Tổ liên gia an toàn PCCC; hướng dẫn người dân cách phòng ngừa cháy, sử dụng an toàn điện, gas, bếp đun và thực hành sử dụng bình chữa cháy. Tại Cụm khu công nghiệp Nam Quang, Công an xã Vĩnh Tuy phối hợp với lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH khu vực Bắc Quang kiểm tra điều kiện an toàn PCCC tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh; tập trung vào hệ thống điện, báo cháy, phương tiện chữa cháy tại chỗ, lối thoát nạn và phương án chữa cháy, CNCH. Những hoạt động đó cho thấy công tác PCCC đang được chuyển mạnh từ tư duy “chờ cháy để chữa” sang “nhận diện nguy cơ để phòng”. Đây là thay đổi quan trọng. Bởi một lực lượng chuyên nghiệp dù được đầu tư phương tiện, tổ chức chính quy đến đâu cũng không thể có mặt đồng thời tại mọi khu dân cư, cơ sở sản xuất, hộ gia đình khi sự cố xảy ra.
Toàn tỉnh Tuyên Quang hiện có 3.802 đội dân phòng tại các thôn, bản, tổ dân phố, đạt 100%, với 36.775 đội viên; 3.468 tổ, đội PCCC cơ sở với trên 25.499 người và 3 đội PCCC chuyên ngành với 93 người. Đây là lực lượng gần dân, sát dân, trực tiếp tham gia phòng ngừa và xử lý tình huống cháy, nổ ngay từ cơ sở. Điểm đáng chú ý là việc xây dựng lực lượng không tách rời xây dựng các mô hình tự quản. Toàn tỉnh hiện duy trì 708 mô hình “Tổ liên gia an toàn PCCC” và 163 “Điểm chữa cháy công cộng”. 100% Tổ liên gia an toàn PCCC đã tổ chức thực tập phương án chữa cháy và CNCH.
Việc tham gia các mô hình đã tạo ra cơ chế để người dân cùng tham gia phòng ngừa, hỗ trợ nhau khi có sự cố. Tại một khu dân cư, một hộ phát hiện cháy có thể báo động cho các hộ xung quanh; các thành viên nhanh chóng huy động bình chữa cháy, phương tiện tại chỗ, hỗ trợ di chuyển người và tài sản, đồng thời báo lực lượng chuyên nghiệp. Từ chỗ PCCC được xem là công việc của cơ quan chức năng, trách nhiệm ấy đang từng bước trở thành công việc thường xuyên của cộng đồng. Đó cũng là mục tiêu lớn hơn mà công tác tuyên truyền PCCC hướng tới.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã tuyên truyền, vận động 243.749 lượt cơ sở, hộ gia đình, cá nhân ký cam kết bảo đảm an toàn PCCC. Cùng với đó, các mô hình tự quản tiếp tục được duy trì, mở rộng. Việc tuyên truyền vì thế không thể dừng ở việc phổ biến quy định pháp luật. Người dân cần được hướng dẫn những kỹ năng cụ thể: kiểm tra hệ thống điện; sử dụng thiết bị điện đúng công suất; quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt; bố trí hàng hóa không cản trở lối thoát nạn; chuẩn bị phương tiện chữa cháy ban đầu; biết cách báo cháy; biết thoát nạn và hỗ trợ người khác khi xảy ra sự cố.
Trung tâm Giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH tỉnh Tuyên Quang được đưa vào hoạt động cũng là một bước đổi mới theo hướng này. Trung tâm có các khu vực chức năng mô phỏng những tình huống cháy, nổ, tai nạn thường gặp, giúp người dân trực tiếp thực hành sử dụng phương tiện chữa cháy, kỹ năng sơ cấp cứu, cứu người và thoát nạn. Đây là cách tuyên truyền cần được tiếp tục phát huy. PCCC là lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng thực hành. Một người biết quy định nhưng không biết sử dụng bình chữa cháy, không biết xử lý khi có khói, không biết lựa chọn lối thoát nạn thì kiến thức ấy chưa đủ để bảo vệ chính mình.
Tuy nhiên, xây dựng lực lượng và mô hình chỉ là một phía. Yếu tố quyết định vẫn là ý thức của người dân, người đứng đầu cơ sở và chủ hộ gia đình. Phòng cháy vì thế trước hết phải bắt đầu từ việc không để nguy cơ tồn tại trong chính ngôi nhà, cơ sở sản xuất, cửa hàng của mình. Cùng với đó là trách nhiệm của người đứng đầu. Kiểm tra PCCC không thể chỉ thực hiện khi có đoàn kiểm tra. Phương tiện chữa cháy không thể chỉ trang bị để đủ hồ sơ. Lối thoát nạn không thể bị hàng hóa, vật dụng che chắn. Phương án chữa cháy không thể xây dựng xong rồi để đó. Nếu người đứng đầu cơ sở không coi an toàn PCCC là một phần của hoạt động sản xuất, kinh doanh thì mọi mô hình, mọi trang thiết bị đều khó phát huy hiệu quả.
Thực tế quản lý nhà nước cũng đặt ra yêu cầu phải siết chặt hơn trách nhiệm này. Tỉnh xác định tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về PCCC; rà soát, khắc phục tồn tại tại khu đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao. Đáng chú ý, từ ngày 5/8/2026, Công an tỉnh đã chỉ đạo lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an cấp xã phối hợp tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn và tổng kiểm tra an toàn PCCC đối với các cơ sở kinh doanh, sửa chữa, bảo dưỡng, lưu giữ, sạc pin và phương tiện sử dụng điện. Đây là nhóm cơ sở đang phát triển nhanh và tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ cao do đặc tính của pin, thiết bị điện và quá trình sạc, bảo quản. Cách làm này cho thấy yêu cầu phòng ngừa phải đi trước một bước. Nguy cơ mới xuất hiện ở đâu, quản lý PCCC phải nhanh chóng tiếp cận ở đó. Địa bàn nào có nguy cơ cao, lực lượng phải tập trung kiểm tra, hướng dẫn, xây dựng phương án phù hợp. Mô hình nào hoạt động hiệu quả, cần nhân rộng; mô hình hoạt động hình thức phải được chấn chỉnh.
Đối với Tuyên Quang, xây dựng thế trận PCCC từ cơ sở còn là yêu cầu gắn trực tiếp với đặc điểm địa bàn. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều khu vực vùng cao, giao thông còn khó khăn khiến yêu cầu “bốn tại chỗ” trở nên cấp thiết hơn. UBND tỉnh đã xác định tiếp tục hoàn thiện mạng lưới các Đội Chữa cháy và CNCH khu vực, đầu tư hạ tầng giao thông phục vụ chữa cháy, nguồn nước, thông tin liên lạc và trung tâm chỉ huy; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý PCCC. Mỗi đội dân phòng phải thực sự hoạt động. Mỗi Tổ liên gia phải thực sự biết cách phối hợp. Mỗi Điểm chữa cháy công cộng phải có phương tiện sử dụng được khi cần. Mỗi cơ sở phải tự kiểm tra và khắc phục nguy cơ trước khi lực lượng chức năng phát hiện. Mỗi gia đình phải có phương án thoát nạn. Và mỗi người dân phải hiểu rằng, khi xảy ra cháy, chính mình thường là người ở gần đám cháy nhất. Đó là điểm cốt lõi của phong trào toàn dân tham gia PCCC.
Từ những mô hình cụ thể, Tuyên Quang đang từng bước hình thành mạng lưới phòng cháy rộng khắp, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt về tham mưu, quản lý, hướng dẫn, kiểm tra, huấn luyện và tổ chức chữa cháy, CNCH; lực lượng cơ sở và người dân là lực lượng trực tiếp phòng ngừa, phát hiện, xử lý ban đầu. Mục tiêu cuối cùng không phải là có thật nhiều mô hình hay thật nhiều lực lượng trên giấy. Mục tiêu là làm cho mỗi mô hình hoạt động thực chất, mỗi lực lượng thực sự có khả năng xử lý tình huống và mỗi người dân hình thành thói quen tự phòng, tự quản về PCCC. Khi đó, “bốn tại chỗ” mới thực sự trở thành thế trận. Và khi ý thức phòng cháy trở thành một phần của đời sống thường ngày, “giặc lửa” sẽ không còn dễ dàng biến một sự cố nhỏ thành thảm họa lớn. Đó cũng là nền tảng để Tuyên Quang thực hiện mục tiêu xây dựng môi trường sống an toàn, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân và tạo điều kiện ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Lý Lan
