Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và mới đây là Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đã xác định rõ: bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững; phải phát triển năng lượng đi trước một bước, bảo đảm cung ứng đủ năng lượng với chất lượng cao, giá hợp lý cho phát triển đất nước.
Quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo của Đảng, tỉnh Tuyên Quang xác định bảo đảm an ninh năng lượng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm phục vụ mục tiêu tăng trưởng của nhiệm kỳ 2025 - 2030. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I sau hợp nhất đã đề ra mục tiêu phấn đấu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt 10,5%/năm; GRDP bình quân đầu người đạt 95 triệu đồng/người; thu ngân sách trên địa bàn đạt 12.000 tỷ đồng. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, nguồn năng lượng ổn định, an toàn, liên tục giữ vai trò then chốt.
Theo Công ty Điện lực Tuyên Quang, hiện nay toàn tỉnh có gần 500 nghìn khách hàng sử dụng điện, tổng nhu cầu tiêu thụ điện hằng năm đạt hàng tỷ kWh. Cùng với quá trình công nghiệp hóa, nhu cầu sử dụng điện toàn tỉnh tăng bình quân khoảng 9 - 10%/năm. Đây vừa là động lực phát triển, vừa đặt ra áp lực lớn đối với công tác bảo đảm an ninh năng lượng và an toàn hệ thống điện. Lợi thế lớn của Tuyên Quang là có hệ thống sông, suối dày đặc với các dòng sông lớn như sông Lô, sông Gâm, địa hình có độ dốc lớn, thuận lợi để phát triển thủy điện. Hiện nay, toàn tỉnh có 52 nhà máy thủy điện đang hoạt động với tổng công suất trên 1.292 MW; 31 công trình thủy điện đang triển khai xây dựng với tổng công suất gần 360 MW; 9 dự án thủy điện đã có quy hoạch với tổng công suất trên 256 MW.
Trong đó, Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang có công suất lắp đặt 342 MW là nhà máy lớn nhất tỉnh, mỗi năm phát lên lưới điện quốc gia hơn 1,6 tỷ kWh điện thương phẩm, góp phần quan trọng bảo đảm nguồn điện cho khu vực miền Bắc. Tổng sản lượng điện từ các nhà máy trên địa bàn tỉnh hằng năm đạt trên 5 tỷ kWh, không chỉ đáp ứng nhu cầu điện phục vụ sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt mà còn tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Song song với phát triển thủy điện, tỉnh Tuyên Quang cũng đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, sạch và bền vững. Thực hiện Quy hoạch điện VIII và cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26 về đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050, tỉnh chú trọng phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng sinh khối, điện mặt trời mái nhà. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 2 nhà máy điện sinh khối đang hoạt động với tổng công suất 47,5 MW; một dự án điện sinh khối công suất 50 MW đã được chấp thuận chủ trương đầu tư; 221 tổ chức, cá nhân đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt gần 6.850 kWp. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2025 - 2035, tỉnh Tuyên Quang sẽ phát triển thêm khoảng 150 MW điện sinh khối và trên 650 MW điện mặt trời.
Không chỉ tập trung phát triển nguồn điện, tỉnh còn đặc biệt quan tâm sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 8% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường. Theo kế hoạch, đến năm 2030, 100% cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải áp dụng hệ thống quản lý năng lượng; 100% cơ quan, đơn vị thực hiện nội quy tiết kiệm điện, bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% điện năng tiêu thụ hằng năm; toàn bộ hệ thống chiếu sáng công cộng chuyển sang sử dụng đèn LED; các hệ thống chiếu sáng quảng cáo, trang trí ngoài trời tiết kiệm ít nhất 30% điện năng tiêu thụ.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của hệ thống điện, tình trạng vi phạm hành lang bảo vệ an toàn lưới điện cao áp vẫn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gây sự cố lưới điện, cháy nổ, cháy rừng và mất an ninh, trật tự tại địa phương. Thực tế cho thấy, trên địa bàn tỉnh, đặc biệt tại các xã vùng cao như Mèo Vạc, Bắc Mê, Yên Minh, Đồng Văn…, nhận thức của một bộ phận người dân về bảo vệ hành lang an toàn lưới điện vẫn còn hạn chế. Tập quán khai thác rừng, sản xuất nương rẫy tự phát, việc chặt cây gần đường dây điện, thả diều, san gạt mặt bằng, xây dựng công trình vi phạm khoảng cách an toàn điện vẫn còn xảy ra.
Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra nhiều vụ việc người dân chặt cây ngoài hành lang lưới điện làm đổ, va quệt vào đường dây điện gây mất điện diện rộng. Điển hình, tại đường dây 35kV nhánh rẽ Bản Đũng lộ 374E22.1 thuộc xã Đường Hồng do Điện lực Bắc Mê quản lý và tuyến đường dây 35kV lộ 377E22.7 nhánh rẽ Trạm biến áp Nà Tằm, xã Tát Ngà do Điện lực Mèo Vạc quản lý, trong quá trình khai thác cây rừng, người dân đã sơ ý làm cây đổ vào đường dây điện, gây sự cố mất điện trên diện rộng, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, sản xuất của Nhân dân và hoạt động của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn. Ngay sau khi xảy ra vụ việc, các đơn vị điện lực đã phối hợp với chính quyền địa phương và Công an cơ sở kiểm tra, xác minh, lập biên bản xử lý theo quy định. Các trường hợp vi phạm bị đề nghị xử phạt theo Điểm a, Khoản 2, Điều 12 Nghị định số 17/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực.
Theo đánh giá của ngành chức năng, các hành vi vi phạm hành lang lưới điện không chỉ gây thiệt hại kinh tế lớn mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn tính mạng cho người dân, đe dọa an ninh năng lượng và an ninh, trật tự tại địa phương. Đặc biệt, trong điều kiện thời tiết cực đoan, nắng nóng kéo dài, nguy cơ cháy rừng từ sự cố điện càng đáng lo ngại. Trước thực trạng đó, lực lượng An ninh kinh tế Công an tỉnh Tuyên Quang đã phát huy vai trò nòng cốt trong công tác bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống điện. Bám sát chức năng, nhiệm vụ được giao, Phòng An ninh kinh tế Công an tỉnh chủ động tham mưu lãnh đạo Công an tỉnh triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo vệ an toàn các công trình năng lượng trọng điểm, phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực điện lực.
Lực lượng Công an đã tăng cường nắm tình hình tại các khu vực trọng điểm, các công trình điện, thủy điện, tuyến truyền tải điện cao áp; phối hợp rà soát các nguy cơ mất an ninh, an toàn hệ thống điện; chủ động xây dựng phương án bảo vệ, phòng chống cháy nổ, phòng chống phá hoại, trộm cắp vật tư, thiết bị điện. Cùng với đó, Công an tỉnh phối hợp chặt chẽ với Công ty Điện lực Tuyên Quang và chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật về bảo vệ hành lang an toàn lưới điện bằng nhiều hình thức phong phú như tuyên truyền lưu động, phát thanh cơ sở, tổ chức ký cam kết, lồng ghép tuyên truyền tại các buổi sinh hoạt thôn, bản, tổ dân phố.
Đối với địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, lực lượng Công an cơ sở cùng cán bộ điện lực thường xuyên đến từng hộ dân vận động, giải thích cụ thể về nguy cơ tai nạn điện, hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm hành lang lưới điện; hướng dẫn người dân kỹ năng bảo đảm an toàn khi khai thác rừng, sản xuất nông nghiệp gần khu vực đường dây điện. Ngày 06/5 vừa qua, Công ty Điện lực Tuyên Quang, Công an tỉnh và Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh ký kết quy chế phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động sản xuất, kinh doanh điện và bảo vệ các công trình điện trên địa bàn tỉnh, nhất là khu vực biên giới. Theo nội dung ký kết, các đơn vị tập trung phối hợp bảo đảm an ninh chính trị nội bộ, an ninh kinh tế, trật tự an toàn xã hội; phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật ảnh hưởng đến hoạt động điện lực; bảo vệ người, tài sản, thiết bị điện; bảo đảm an toàn các công trình điện tại khu vực biên giới; tăng cường kiểm tra hành lang lưới điện, xử lý các hành vi xâm hại, trộm cắp thiết bị điện và các sự cố do thiên tai gây ra. Quy chế cũng quy định rõ cơ chế trao đổi thông tin, chế độ giao ban, sơ kết, tổng kết; xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong công tác phối hợp xử lý các vụ việc liên quan đến an ninh, an toàn hệ thống điện.
Có thể thấy, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, thiên tai, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và các nguy cơ mất an ninh năng lượng ngày càng đa dạng, công tác bảo vệ hệ thống điện, hành lang an toàn lưới điện không còn là nhiệm vụ riêng của ngành Điện mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi vụ việc chặt cây đổ vào đường dây điện, mỗi hành vi vi phạm hành lang lưới điện không chỉ gây mất điện mà còn có thể kéo theo hệ lụy lớn đối với sản xuất, đời sống dân sinh, an ninh, trật tự và sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Để giữ vững an ninh năng lượng, cùng với đầu tư phát triển nguồn điện, hiện đại hóa hạ tầng năng lượng, điều quan trọng là phải nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân; phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng Công an, nhất là lực lượng An ninh kinh tế trong công tác tham mưu, phòng ngừa, đấu tranh, xử lý vi phạm; xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc bảo vệ các công trình năng lượng trọng điểm. Với quyết tâm chính trị cao của cấp ủy, chính quyền địa phương; sự vào cuộc đồng bộ của các ngành chức năng; sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng Công an và ngành Điện cùng tinh thần trách nhiệm của mỗi người dân, tỉnh Tuyên Quang đang từng bước xây dựng hệ thống năng lượng an toàn, ổn định, hiện đại và bền vững, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh, xanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Lý Lan
