Từ những thao tác điều khiển phương tiện đến cách nhận diện, xử lý tình huống trên đường, mỗi kỹ năng được trang bị hôm nay sẽ góp phần hạn chế nguy cơ tai nạn, bảo vệ tính mạng, sức khỏe của mỗi người khi tham gia giao thông. Trên mỗi tuyến đường, từ những trục giao thông đông phương tiện đến các tuyến phố, ngõ nhỏ trong khu dân cư, việc bảo đảm an toàn giao thông không chỉ phụ thuộc vào hệ thống hạ tầng hay công tác quản lý của lực lượng chức năng mà còn bắt đầu từ ý thức và kỹ năng của từng người điều khiển phương tiện. Một lần chủ quan khi quan sát, một thao tác xử lý thiếu chính xác, việc không làm chủ tốc độ hoặc không giữ khoảng cách an toàn đều có thể dẫn đến những hậu quả khó lường. Thực tế cho thấy, xe mô tô, xe gắn máy vẫn là phương tiện đi lại phổ biến của đông đảo người dân. Đối với học sinh, đây cũng là phương tiện gắn liền với hoạt động đi lại hằng ngày, nhất là tại những khu vực có khoảng cách từ nhà đến trường tương đối xa. Tuy nhiên, không phải người điều khiển phương tiện nào cũng được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, kỹ năng quan sát, phán đoán và xử lý tình huống. Có người nắm được các quy định cơ bản nhưng khi gặp tình huống bất ngờ trên đường lại lúng túng; có người đã quen điều khiển phương tiện trong thời gian dài nhưng vẫn duy trì những thói quen thiếu an toàn. Đáng chú ý, đối với lứa tuổi học sinh, sự thiếu kinh nghiệm, tâm lý chủ quan hoặc ảnh hưởng từ bạn bè có thể khiến các em dễ mắc sai sót khi tham gia giao thông. Trong khi đó, chỉ một hành vi vi phạm như không chấp hành tín hiệu đèn giao thông, đi không đúng phần đường, làn đường, không đội mũ bảo hiểm hoặc điều khiển phương tiện khi chưa đủ điều kiện theo quy định cũng tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn.
Điều đáng nói là tai nạn giao thông không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ những hành vi vi phạm nghiêm trọng. Nhiều tình huống nguy hiểm có thể xuất phát từ những lỗi tưởng chừng rất nhỏ: không quan sát kỹ trước khi chuyển hướng, phanh gấp khi gặp chướng ngại vật, thiếu khoảng cách với phương tiện phía trước, mất bình tĩnh khi xử lý tình huống bất ngờ. Bởi vậy, bên cạnh việc tuyên truyền để người dân hiểu và chấp hành pháp luật, việc hướng dẫn kỹ năng điều khiển phương tiện an toàn, giúp mỗi người biết cách phòng tránh nguy cơ và chủ động xử lý tình huống là yêu cầu cần thiết. Từ thực tiễn đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về trật tự, an toàn giao thông cần được đổi mới theo hướng thiết thực, dễ hiểu, dễ nhớ và có khả năng áp dụng trong đời sống. Người dân không chỉ cần biết hành vi nào bị nghiêm cấm, mức độ nguy hiểm của vi phạm ra sao mà còn phải hiểu cách điều khiển phương tiện đúng kỹ thuật, cách quan sát, phán đoán và lựa chọn phương án xử lý phù hợp trong từng tình huống cụ thể. Vừa qua, Công an phường Nông Tiến phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh Tuyên Quang tổ chức tập huấn kiến thức pháp luật về trật tự, an toàn giao thông và kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn cho giáo viên, học sinh Trường THCS Nông Tiến và Nhân dân trên địa bàn phường. Tham dự buổi tập huấn có đại diện Ban Chỉ huy Quân sự phường, các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể, tổ dân phố, giáo viên, học sinh Trường THCS Nông Tiến và đông đảo Nhân dân. Điểm đáng chú ý của chương trình là nội dung tuyên truyền được kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Thay vì chỉ phổ biến các quy định pháp luật theo hình thức một chiều, báo cáo viên tập trung hướng dẫn những kiến thức gắn trực tiếp với quá trình tham gia giao thông hằng ngày, giúp người nghe hiểu rõ hơn những nguy cơ có thể gặp phải và cách phòng tránh. Tại buổi tập huấn, các báo cáo viên đã phổ biến những quy định cơ bản của pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ; hướng dẫn các quy tắc tham gia giao thông an toàn, kỹ năng điều khiển xe mô tô, xe gắn máy đúng quy định. Những nội dung được truyền đạt tập trung vào việc nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ mất an toàn, hình thành thói quen quan sát, làm chủ tốc độ, giữ khoảng cách và chủ động xử lý các tình huống thường gặp khi lưu thông trên đường.
Đối với học sinh, việc tiếp cận kiến thức pháp luật và kỹ năng lái xe an toàn ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường có ý nghĩa quan trọng. Đây là giai đoạn các em bắt đầu hình thành nhận thức, thói quen và cách ứng xử khi tham gia giao thông. Những kiến thức được trang bị không chỉ giúp các em tự bảo vệ bản thân mà còn góp phần tạo chuyển biến trong ý thức chấp hành pháp luật, từ đó lan tỏa đến gia đình và cộng đồng. Một trong những nội dung được người tham gia quan tâm là phần thực hành kỹ năng lái xe an toàn trên mô hình sa hình. Tại đây, người học được trực tiếp thực hiện các thao tác điều khiển phương tiện, rèn luyện khả năng làm chủ tay lái và xử lý tình huống theo hướng dẫn. Việc được thực hành giúp những kiến thức đã nghe trở nên cụ thể, dễ hình dung và có điều kiện vận dụng vào thực tế. Đối với nhiều người, việc điều khiển xe mô tô, xe gắn máy có thể đã trở thành hoạt động quen thuộc. Tuy nhiên, quen thuộc không đồng nghĩa với việc đã nắm vững mọi kỹ năng cần thiết. Khi tham gia giao thông, người điều khiển phương tiện luôn phải đối mặt với những tình huống thay đổi liên tục, phụ thuộc vào mật độ phương tiện, điều kiện mặt đường, thời tiết và hành vi của những người cùng tham gia giao thông. Vì vậy, việc thường xuyên cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng và điều chỉnh thói quen điều khiển phương tiện là cần thiết đối với mọi lứa tuổi.
Kết thúc chương trình, các học viên tham gia bài kiểm tra trực tuyến nhằm ôn tập, đánh giá mức độ tiếp thu những nội dung đã được hướng dẫn. Đây cũng là cách giúp người tham gia tự kiểm tra kiến thức, nhận biết những nội dung còn chưa nắm chắc để tiếp tục bổ sung, hoàn thiện. Từ phần phổ biến pháp luật đến thực hành trên sa hình và kiểm tra kiến thức, chương trình đã tạo nên một quy trình học tập tương đối toàn diện: hiểu quy định, nhận diện nguy cơ, rèn luyện kỹ năng và củng cố kiến thức. Cách làm này góp phần đưa hoạt động tuyên truyền an toàn giao thông đến gần hơn với nhu cầu thực tế của người dân. Trung tá Lê Hải Việt, Trưởng Công an phường Nông Tiến cho biết: “Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông là nhiệm vụ thường xuyên, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của lực lượng chức năng và ý thức tự giác của mỗi người dân. Qua công tác nắm tình hình địa bàn, chúng tôi nhận thấy việc tuyên truyền pháp luật cần đi đôi với hướng dẫn kỹ năng thực tế, bởi người tham gia giao thông không chỉ cần biết quy định mà còn phải biết cách vận dụng trong quá trình điều khiển phương tiện. Đặc biệt, học sinh là nhóm đối tượng cần được quan tâm trang bị kiến thức và kỹ năng từ sớm. Các em đang trong quá trình hình thành thói quen, nhận thức về giao thông; nếu được hướng dẫn đúng cách sẽ góp phần xây dựng ý thức chấp hành pháp luật ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Đối với người dân, việc tập huấn cũng giúp bổ sung kiến thức, điều chỉnh những thói quen chưa phù hợp và nâng cao khả năng xử lý các tình huống có thể phát sinh trên đường. Thông qua chương trình phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông, chúng tôi mong muốn nội dung tuyên truyền không dừng lại ở việc phổ biến văn bản, quy định mà phải thực sự thiết thực, giúp người tham gia hiểu, nhớ và có thể vận dụng vào thực tế. Đây cũng là một trong những giải pháp để chủ động phòng ngừa tai nạn giao thông từ cơ sở.”
Trung tá Lê Hải Việt, Trưởng Công an phường Nông Tiến cho biết thêm: “Công an phường sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Phòng Cảnh sát giao thông, các nhà trường, tổ dân phố và các cơ quan, đoàn thể trên địa bàn để đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng. Trong đó, chú trọng tuyên truyền trực tiếp tại trường học, khu dân cư; kết hợp phổ biến quy định pháp luật với hướng dẫn kỹ năng tham gia giao thông an toàn, giúp người dân dễ tiếp cận và thực hiện. Đối với học sinh, chúng tôi sẽ tăng cường phối hợp với nhà trường và gia đình trong giáo dục, nhắc nhở các em chấp hành quy định khi tham gia giao thông; quan tâm đến việc sử dụng phương tiện đúng điều kiện, đội mũ bảo hiểm và không thực hiện các hành vi nguy hiểm. Đồng thời, lực lượng Công an tiếp tục làm tốt công tác nắm tình hình, tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm theo quy định, kết hợp tuyên truyền, hướng dẫn để người dân nâng cao ý thức tự giác. Chúng tôi xác định công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, bắt đầu từ những hành vi cụ thể của mỗi người. Mỗi cán bộ, giáo viên, phụ huynh và học sinh cần là một tuyên truyền viên, cùng xây dựng văn hóa giao thông an toàn, văn minh ngay từ gia đình, nhà trường và khu dân cư.”
Sau phần hướng dẫn và thực hành, điều quan trọng nhất mà mỗi học viên cần mang theo không chỉ là những kiến thức vừa được tiếp nhận mà còn là ý thức tự giác vận dụng vào cuộc sống. Bởi lẽ, một buổi tập huấn có thể cung cấp kỹ năng, nhưng việc duy trì thói quen tham gia giao thông an toàn lại phụ thuộc vào sự chủ động, trách nhiệm của từng cá nhân. Đối với học sinh, việc chấp hành quy định về giao thông cần được bắt đầu từ những hành động gần gũi nhất: đội mũ bảo hiểm đúng quy cách khi đi mô tô, xe gắn máy; không sử dụng phương tiện khi chưa đủ điều kiện theo quy định; không phóng nhanh, vượt ẩu, lạng lách, đánh võng; không sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện; chú ý quan sát và tuân thủ tín hiệu, biển báo giao thông. Các em cũng cần hiểu rằng, việc chấp hành pháp luật không chỉ để tránh bị xử lý vi phạm mà trước hết là để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của chính mình và những người xung quanh. Với phụ huynh, trách nhiệm giáo dục con em tham gia giao thông an toàn không thể chỉ dừng lại ở lời nhắc nhở. Việc lựa chọn phương tiện phù hợp, kiểm soát điều kiện sử dụng phương tiện của con, hướng dẫn các em những quy tắc cơ bản và nêu gương trong quá trình tham gia giao thông là những việc làm thiết thực. Khi người lớn nghiêm túc chấp hành pháp luật, trẻ em sẽ có thêm hình mẫu để học tập và hình thành hành vi đúng. Đối với nhà trường, giáo dục an toàn giao thông cần được duy trì thường xuyên, gắn với các hoạt động giáo dục kỹ năng sống và xây dựng môi trường học đường an toàn. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và lực lượng Công an sẽ giúp việc tuyên truyền không bị gián đoạn, đồng thời kịp thời phát hiện, nhắc nhở những biểu hiện thiếu an toàn trong học sinh. Ông Nguyễn Văn Thắng, tổ dân phố 9 cho biết: “Trước đây, tôi vẫn nghĩ rằng chỉ cần nắm những quy định cơ bản và có kinh nghiệm điều khiển phương tiện là có thể tham gia giao thông an toàn. Tuy nhiên, qua buổi tập huấn hôm nay, tôi nhận thấy có nhiều kỹ năng cần được chú ý hơn, nhất là việc quan sát, giữ khoảng cách, làm chủ tốc độ và xử lý khi gặp tình huống bất ngờ. Phần thực hành giúp chúng tôi hiểu rõ hơn những thao tác cần thiết, thay vì chỉ nghe phổ biến lý thuyết. Tôi cho rằng hoạt động này rất thiết thực, nhất là khi có cả giáo viên, học sinh và người dân cùng tham gia. Mỗi người đều có thể bổ sung kiến thức cho mình, đồng thời nhắc nhở người thân trong gia đình chấp hành nghiêm quy định khi đi đường. Tôi mong muốn sẽ có thêm những buổi tuyên truyền, tập huấn như thế này để người dân được cập nhật kiến thức và rèn luyện kỹ năng thường xuyên hơn.”
Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông là nhiệm vụ lâu dài, không thể chỉ giải quyết bằng các đợt cao điểm hay hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm. Công tác tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn kỹ năng và xây dựng ý thức tự giác trong cộng đồng có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây chính là nền tảng để phòng ngừa vi phạm và tai nạn giao thông một cách bền vững. Với lực lượng Công an cơ sở, việc chủ động phối hợp tổ chức các hoạt động tập huấn, tuyên truyền trực tiếp tại địa bàn là một trong những cách đưa pháp luật đến gần hơn với người dân. Qua đó, lực lượng chức năng không chỉ phổ biến quy định mà còn có điều kiện lắng nghe những vấn đề người dân quan tâm, nắm bắt nhu cầu thực tế và lựa chọn nội dung tuyên truyền phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng của hoạt động tuyên truyền không chỉ được đánh giá bằng số lượng người tham dự hay nội dung đã phổ biến, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong nhận thức và hành vi sau mỗi buổi tập huấn. Một người điều khiển phương tiện biết giảm tốc độ khi đến nơi giao nhau, một học sinh chủ động đội mũ bảo hiểm và từ chối sử dụng phương tiện khi chưa đủ điều kiện, một phụ huynh nghiêm túc nhắc nhở con em chấp hành quy định – đó đều là những chuyển biến cụ thể góp phần xây dựng môi trường giao thông an toàn. Thời gian tới, cùng với công tác tuyên truyền, hướng dẫn, lực lượng Công an tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tham mưu, phối hợp triển khai các giải pháp bảo đảm trật tự, an toàn giao thông; tăng cường nắm tình hình địa bàn, tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm theo quy định. Đặc biệt, cần duy trì sự phối hợp thường xuyên giữa lực lượng Công an với nhà trường, gia đình và các tổ chức ở cơ sở để hình thành mạng lưới tuyên truyền rộng khắp, giúp mỗi người dân trở thành một chủ thể tích cực trong xây dựng văn hóa giao thông. An toàn giao thông không bắt đầu từ những điều lớn lao mà được tạo nên từ từng hành động nhỏ, từ sự cẩn trọng khi cầm lái, ý thức nhường đường, việc tuân thủ tín hiệu giao thông đến trách nhiệm bảo vệ bản thân và người khác. Khi kiến thức pháp luật được chuyển hóa thành kỹ năng, kỹ năng trở thành thói quen và thói quen được duy trì trong đời sống hằng ngày, những hành trình sẽ an toàn hơn, góp phần giữ gìn bình yên cho mỗi gia đình và cộng đồng.
Thực hiện: Việt Hùng
