Sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi sâu sắc phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm. Từ việc sử dụng công nghệ cao để che giấu hành vi phạm tội, xóa dấu vết, đến việc thực hiện các hành vi vi phạm trên không gian mạng, tất cả đặt ra những thách thức chưa từng có đối với lực lượng thực thi pháp luật. Trước yêu cầu đó, nếu không chủ động đi trước một bước, không kịp thời nâng cao năng lực khoa học công nghệ, lực lượng Kỹ thuật hình sự sẽ khó có thể đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Nhận thức rõ điều đó, Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đã chủ động nghiên cứu, đánh giá toàn diện thực trạng, dự báo xu hướng phát triển của tội phạm, từ đó xây dựng kế hoạch tham mưu chiến lược cho lãnh đạo Công an tỉnh. Trên cơ sở đó, đơn vị đã đề xuất xây dựng Đề án hiện đại hóa lực lượng kỹ thuật hình sự Công an tỉnh phù hợp với định hướng chung của Bộ Công an và yêu cầu thực tiễn tại địa phương.
Điểm nổi bật của công tác tham mưu là tính “đúng” và “trúng”: đúng về định hướng, trúng vào nhu cầu cấp thiết. Đề án không chỉ giải quyết những khó khăn trước mắt về trang thiết bị, phương tiện, mà còn đặt nền tảng lâu dài cho việc phát triển các chuyên ngành giám định mũi nhọn, nâng cao năng lực toàn diện của lực lượng. Chính sự chủ động, kịp thời đó đã nhận được sự quan tâm, ủng hộ của lãnh đạo Công an tỉnh và cấp ủy, chính quyền địa phương, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai hiệu quả. Trên cơ sở đề án được phê duyệt, nhiều nguồn lực đã được tập trung đầu tư cho lực lượng Kỹ thuật hình sự, từ cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại đến các phần mềm chuyên dụng phục vụ giám định. Đây chính là “đòn bẩy” quan trọng giúp đơn vị từng bước tiếp cận, làm chủ các kỹ thuật giám định tiên tiến, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Song song với đầu tư trang thiết bị, lực lượng Kỹ thuật hình sự được Đảng ủy, lãnh đạo Công an tỉnh đặc biệt chú trọng xây dựng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Thực tế cho thấy, để đào tạo một giám định viên đạt tiêu chuẩn, cần ít nhất vài năm học tập, rèn luyện chuyên sâu. Nếu không có chiến lược dài hạn, nguy cơ thiếu hụt đội ngũ kế cận là điều khó tránh khỏi. Dự báo trước khó khăn này, đơn vị đã chủ động tham mưu lãnh đạo Công an tỉnh xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ một cách bài bản, có lộ trình. Nhiều cán bộ trẻ, có năng lực, nhiệt huyết đã được lựa chọn, cử đi đào tạo chuyên sâu, cập nhật kiến thức mới, từng bước hình thành đội ngũ giám định viên có trình độ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Nhờ đó, chất lượng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ ngày càng được nâng cao, không chỉ vững về chuyên môn mà còn bản lĩnh, trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ. Đây chính là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của công tác kỹ thuật hình sự, một lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối, không cho phép sai sót dù là nhỏ nhất.
Với phương châm “tiên phong đi trước, đón đầu”, Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đã chủ động chuẩn bị cả về nhân lực và phương tiện để triển khai đồng bộ các chuyên ngành giám định. Đặc biệt, đối với các lĩnh vực khó, đòi hỏi trình độ cao như giám định kỹ thuật số, giám định âm thanh, hình ảnh, đơn vị đã có sự đầu tư, chuẩn bị kỹ lưỡng, từng bước làm chủ công nghệ; triển khai đầy đủ các chuyên ngành giám định kỹ thuật hình sự và pháp y theo định hướng của Bộ Công an. Đây không chỉ là kết quả của quá trình nỗ lực bền bỉ, mà còn khẳng định vị thế của Tuyên Quang là một trong những địa phương đi đầu trong lĩnh vực này. Việc làm chủ các chuyên ngành giám định đã mang lại hiệu quả thiết thực, giúp giải quyết phần lớn các vụ việc cần giám định ngay tại địa phương, giảm thiểu thời gian, chi phí, đồng thời đáp ứng nhanh chóng yêu cầu của cơ quan điều tra.
Thực tiễn công tác đã chứng minh, lực lượng Kỹ thuật hình sự thể hiện rõ vai trò trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Mỗi khi xảy ra vụ việc, bất kể ngày hay đêm, trong mọi điều kiện thời tiết, cán bộ, chiến sĩ kỹ thuật hình sự luôn là những người có mặt sớm nhất tại hiện trường. Họ lặng lẽ thu thập từng dấu vết, phân tích từng chi tiết, tìm ra những “manh mối” tưởng chừng vô hình để phục vụ công tác điều tra. Công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thu thập dấu vết được thực hiện với tinh thần khách quan, chính xác, tỉ mỉ, toàn diện. Trong nhiều vụ việc, chính những dấu vết nhỏ bé, tưởng chừng không đáng chú ý lại trở thành “chìa khóa” giúp phá án, làm sáng tỏ sự thật.
Bên cạnh đó, công tác giám định tang vật, vật chứng cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Mỗi kết luận giám định đều là căn cứ khoa học, góp phần buộc tội hoặc gỡ tội cho các đối tượng liên quan. Chính vì vậy, mọi quy trình giám định đều được thực hiện nghiêm ngặt, tuân thủ đúng quy định, bảo đảm tính chính xác, khách quan. Trong những năm gần đây, lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đã tham gia, phục vụ hiệu quả nhiều chuyên án lớn, đặc biệt là các vụ án ma túy, kinh tế, công nghệ cao. Những kết quả giám định chính xác, kịp thời đã góp phần quan trọng giúp cơ quan điều tra nhanh chóng làm rõ vụ án, xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Điều đáng nói là, phía sau những kết quả đó là những khó khăn, vất vả không phải ai cũng thấu hiểu. Công việc của cán bộ kỹ thuật hình sự không có giờ giấc cố định, luôn trong trạng thái sẵn sàng nhận lệnh. Có những ngày phải tham gia nhiều hiện trường, chia thành nhiều mũi công tác, vừa hoàn thành nhiệm vụ này đã phải tiếp tục nhiệm vụ khác. Không chỉ đối mặt với áp lực công việc lớn, họ còn phải làm việc trong môi trường độc hại, tiếp xúc trực tiếp với tử thi, hóa chất, các yếu tố nguy hiểm. Tuy nhiên, với bản lĩnh vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và niềm đam mê nghề nghiệp, mỗi cán bộ, chiến sĩ vẫn luôn nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Trong bối cảnh hiện nay, khi tội phạm ngày càng sử dụng công nghệ cao, việc nâng cao năng lực giám định, đặc biệt là trong lĩnh vực kỹ thuật số, trở thành yêu cầu cấp thiết. Lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đã chủ động tiếp cận, làm chủ các công nghệ mới, từng bước nâng cao khả năng phát hiện, xử lý các dấu vết điện tử, dữ liệu số, những “hiện trường không gian mạng” đầy thách thức. Với tư duy chủ động, chiến lược rõ ràng và sự đầu tư bài bản, lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đang từng bước chuyển từ “làm theo vụ việc” sang “làm chủ công nghệ”, từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa, góp phần nâng cao hiệu quả tổng thể của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Bằng trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần tận tụy, những người lính Kỹ thuật hình sự vẫn đang lặng lẽ góp phần bảo vệ sự thật, bảo vệ công lý, để mỗi vụ án được làm sáng tỏ, mỗi tội phạm bị xử lý đúng pháp luật, và để cuộc sống bình yên của Nhân dân luôn được giữ vững từ những điều tưởng chừng nhỏ bé nhất. Không dừng lại ở việc “giải mã” từng vụ án, điều lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đang hướng tới là kiến tạo một nền tảng khoa học hình sự hiện đại, chuẩn hóa và có khả năng dẫn dắt hoạt động điều tra. Ở đó, mỗi dấu vết không chỉ được thu thập mà được số hóa, phân tích, đối sánh trong một hệ thống dữ liệu có tính liên thông; mỗi kết luận giám định không chỉ phục vụ một vụ án cụ thể mà còn góp phần hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ phòng ngừa tội phạm về lâu dài.
Trong cách tiếp cận mới, kỹ thuật hình sự không còn là “khâu hỗ trợ phía sau”, mà trở thành một trụ cột trong chuỗi hoạt động điều tra, đưa ra những chứng cứ khoa học giữ vai trò trung tâm, định hướng nhận thức, loại trừ sai lệch và kiểm chứng toàn bộ giả thuyết điều tra. Việc làm chủ đầy đủ các chuyên ngành giám định, đặc biệt là các lĩnh vực mũi nhọn như giám định kỹ thuật số, âm thanh, hình ảnh… chính là bước chuyển từ năng lực đáp ứng sang năng lực dẫn dắt, từ xử lý dấu vết sang kiểm soát thông tin chứng cứ.
Bằng phân tích vi vết, bằng những kết luận chính xác đến từng chi tiết, cán bộ chiến sĩ lực lượng Kỹ thuật hình sự đang góp phần định hình một phương thức đấu tranh tội phạm hiện đại: lấy khoa học làm nền tảng, lấy chứng cứ làm trung tâm, lấy sự thật làm đích đến. Trong môi trường mà tội phạm ngày càng “phi vật chất hóa”, ẩn mình trong dữ liệu, tín hiệu và không gian số, thì chính những người lính kỹ thuật hình sự, với tư duy đi trước, năng lực công nghệ và kỷ luật khoa học, đang là lực lượng giữ quyền chủ động trên mặt trận này.
Lý Lan
