Sau thời gian triển khai Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, khắc phục những bất cập trong quá trình thực hiện.
Đặc biệt, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe và tài sản của Nhân dân đang đặt ra ngày càng cấp thiết. Vì vậy, dự án Luật được xây dựng theo định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm những thủ tục không còn cần thiết, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, người đứng đầu cơ sở và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Theo quy định hiện hành, đối với các công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy chữa cháy, ngoài việc thẩm định thiết kế, chủ đầu tư còn phải thực hiện thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy trước khi đưa công trình vào sử dụng.
Dự thảo đề xuất bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan quản lý chuyên ngành, chuyển sang cơ chế chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu, khai báo kết quả theo quy định và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả nghiệm thu. Đáng chú ý, việc bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu không đồng nghĩa với việc bỏ yêu cầu nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy. Công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông chỉ được đưa vào khai thác, sử dụng sau khi đã được nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy theo quy định. Các yêu cầu về thẩm định thiết kế, thi công và bảo đảm điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy vẫn phải được thực hiện nghiêm túc.
Dự thảo bổ sung nội dung kiểm tra việc chấp hành quy định về thẩm định thiết kế và nghiệm thu phòng cháy chữa cháy của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện. Đồng thời, đề xuất bổ sung hành vi nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy không đúng quy định vào danh mục hành vi bị nghiêm cấm.
Việc tăng cường hậu kiểm gắn với phân loại cơ sở theo mức độ nguy cơ cháy, nổ, tập trung nguồn lực kiểm tra đối với những công trình, cơ sở có nguy cơ cao, hạn chế các hoạt động kiểm tra không cần thiết đối với cơ sở có nguy cơ thấp.
Quy định này góp phần chuyển mạnh phương thức quản lý từ kiểm soát hồ sơ, thủ tục sang kiểm tra thực chất việc chấp hành các điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong từng giai đoạn từ thiết kế, thi công đến nghiệm thu và đưa công trình vào sử dụng.
Theo quy định được đề xuất tại dự thảo, sau khi khắc phục các vi phạm về phòng cháy chữa cháy dẫn đến bị đình chỉ hoạt động, người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện, chủ hộ gia đình được đưa cơ sở, phương tiện, hộ gia đình trở lại hoạt động mà không phải thực hiện thủ tục đề nghị người có thẩm quyền xem xét, quyết định phục hồi hoạt động.
Tuy nhiên, các chủ thể phải chịu trách nhiệm về kết quả khắc phục vi phạm, báo cáo bằng văn bản gửi cơ quan quản lý trực tiếp về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đồng thời duy trì các giải pháp kỹ thuật bảo đảm an toàn trong suốt quá trình hoạt động.
Việc xây dựng, ban hành Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ xuất phát từ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng đòi hỏi thực tiễn quản lý nhà nước, đồng thời cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong tình hình mới. Tuy nhiên, qua quá trình triển khai thực hiện, cùng với yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước, một số quy định cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và phù hợp hơn với thực tiễn.
Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.
Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước đặt ra yêu cầu phải rà soát, sửa đổi những quy định chưa còn phù hợp. Đối với lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, việc xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của từng cấp, từng cơ quan có ý nghĩa quan trọng, bảo đảm hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành được thông suốt, không chồng chéo, không bỏ sót nhiệm vụ.
Thứ hai, đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính.
Thực tiễn cho thấy, một số quy định về thẩm định, kiểm tra, cấp phép và điều kiện bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy cần tiếp tục được rà soát theo hướng đơn giản hóa, giảm những khâu trung gian không cần thiết. Việc sửa đổi pháp luật nhằm chuyển mạnh từ tư duy quản lý thiên về tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm, đề cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, người đứng đầu cơ sở; đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và chủ thể thực hiện. Qua đó, giảm thời gian, chi phí tuân thủ pháp luật, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Thứ ba, khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành pháp luật.
Sau khi Luật số 55/2024/QH15 có hiệu lực, yêu cầu thực tiễn tiếp tục đặt ra việc rà soát các quy định liên quan đến trình tự, thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Những quy định chưa phù hợp, còn tạo ra sự trùng lặp hoặc chưa tương thích với các quy định pháp luật có liên quan cần được sửa đổi kịp thời. Điều này nhằm bảo đảm pháp luật được thực hiện thống nhất, khả thi, tránh phát sinh khó khăn, vướng mắc cho cơ quan thực thi cũng như người dân, doanh nghiệp.
Thứ tư, thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước.
Việc sửa đổi, bổ sung các quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ gắn với yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức quản lý nhà nước, đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.
Như vậy, việc xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn và đòi hỏi hoàn thiện thể chế trong giai đoạn hiện nay. Việc sửa đổi không chỉ nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện mà còn hướng tới xây dựng hệ thống quy định pháp luật đồng bộ, minh bạch, khả thi; phân định rõ trách nhiệm, thẩm quyền; đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
Hà Thanh - Lý Lan
