Mới đây, nhiều vụ cháy liên quan đến xe điện đã liên tiếp xảy ra tại các khu dân cư, nhà dân, bãi giữ xe, chung cư khiến dư luận không khỏi lo ngại. Đáng chú ý, phần lớn các vụ việc đều xuất phát từ sự cố pin hoặc quá trình sạc điện không bảo đảm an toàn. Các chuyên gia kỹ thuật cho biết, hầu hết ô tô điện và xe máy điện hiện nay đều sử dụng pin lithium-ion. Đây là loại pin có mật độ tích điện cao, khả năng sạc nhanh nhưng lại rất nhạy cảm với nhiệt độ môi trường. Khi nhiệt độ tăng quá cao hoặc pin gặp lỗi kỹ thuật, các phản ứng hóa học bên trong có thể mất kiểm soát, dẫn đến hiện tượng “thoát nhiệt”, làm pin bốc cháy hoặc phát nổ.
Trong điều kiện nắng nóng gay gắt kéo dài, nguy cơ này càng trở nên rõ rệt hơn. Nhiều người có thói quen dựng xe ngoài trời nhiều giờ liền dưới ánh nắng trực tiếp. Nhiệt độ mặt đường bê tông, mặt nhựa hấp thụ nhiệt có thể cao hơn nhiệt độ không khí rất nhiều, khiến hệ thống pin bị nung nóng liên tục. Nếu hệ thống quản lý nhiệt của pin hoạt động không hiệu quả hoặc pin đã xuống cấp, nguy cơ cháy nổ hoàn toàn có thể xảy ra. Đối với xe máy điện, nguy cơ càng lớn khi nhiều người sử dụng các bộ sạc trôi nổi, không rõ nguồn gốc hoặc tự ý thay thế, “độ chế” pin để tăng quãng đường di chuyển. Không ít trường hợp sạc xe qua đêm, sạc trong không gian kín, gần vật liệu dễ cháy mà không có người theo dõi. Đây là những yếu tố đặc biệt nguy hiểm trong mùa nắng nóng.
Thực tế cho thấy, khi xảy ra cháy pin lithium-ion, đám cháy thường phát triển rất nhanh, nhiệt độ cao, sinh nhiều khí độc và rất khó dập tắt hoàn toàn. Ngay cả khi ngọn lửa bên ngoài đã được khống chế, pin vẫn có nguy cơ tái cháy do phản ứng hóa học bên trong chưa chấm dứt hoàn toàn. Lực lượng chức năng từng ghi nhận nhiều vụ cháy xe điện gây hậu quả nghiêm trọng bởi phương tiện được sạc trong nhà ở, hành lang, tầng hầm hoặc lối thoát hiểm. Khi cháy xảy ra, khói độc lan nhanh khiến việc thoát nạn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, trong không gian kín như chung cư, nhà ống, chỉ cần vài phút chậm trễ có thể dẫn tới hậu quả khôn lường.
Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, thời tiết nắng nóng còn ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ và hiệu suất hoạt động của xe điện. Theo các kỹ sư điện - điện tử, nhiệt độ lý tưởng để pin lithium-ion hoạt động ổn định thường dao động khoảng từ 20 đến 35 độ C. Khi thường xuyên phải hoạt động trong môi trường nhiệt độ cao, các phản ứng hóa học bên trong pin diễn ra nhanh hơn, khiến pin xuống cấp, chai pin, giảm khả năng tích điện. Nhiều chủ xe phản ánh tình trạng xe nhanh hết pin hơn trong mùa hè, thời gian sạc kéo dài hoặc xe tự động giảm công suất khi vận hành dưới trời nắng nóng. Đây thực chất là cơ chế bảo vệ của hệ thống quản lý pin nhằm hạn chế nguy cơ quá nhiệt. Với ô tô điện, nếu nhiệt độ pin vượt ngưỡng an toàn, hệ thống có thể tự động giảm tốc độ sạc hoặc giới hạn khả năng vận hành.
Đáng lo ngại hiện nay là tâm lý chủ quan của không ít người sử dụng phương tiện điện. Nhiều người cho rằng xe điện “không dùng xăng nên an toàn hơn”, từ đó lơ là trong việc kiểm tra pin, hệ thống điện và các thiết bị sạc. Trong khi đó, thị trường hiện xuất hiện không ít loại pin, bộ sạc giá rẻ, kém chất lượng được rao bán tràn lan trên mạng xã hội. Việc sử dụng các sản phẩm không đạt tiêu chuẩn có thể khiến hệ thống điện hoạt động quá tải, gây chập cháy bất cứ lúc nào. Các chuyên gia khuyến cáo, người dân tuyệt đối không nên sạc xe ngay sau khi vừa di chuyển quãng đường dài dưới trời nắng nóng bởi lúc này nhiệt độ pin còn rất cao. Việc tiếp tục nạp điện sẽ khiến pin tăng nhiệt nhanh hơn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Người sử dụng cần để phương tiện nghỉ một thời gian trước khi cắm sạc.
Bên cạnh đó, không nên sạc pin qua đêm hoặc sạc liên tục trong thời gian quá dài. Khu vực sạc cần thông thoáng, tránh gần rèm cửa, giấy, xăng dầu và các vật liệu dễ cháy. Với các hộ gia đình kết hợp kinh doanh hoặc sinh sống trong nhà ống, tuyệt đối không sạc xe ở khu vực chắn lối thoát hiểm. Đối với ô tô điện, cần hạn chế đỗ xe lâu dưới trời nắng gắt, nhất là vào thời điểm nhiệt độ ngoài trời ở mức cao nhất trong ngày. Chủ phương tiện nên thường xuyên kiểm tra hệ thống pin, hệ thống làm mát và cập nhật phần mềm quản lý pin theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Khi phát hiện pin có dấu hiệu bất thường như nóng bất thường, phồng rộp, có mùi khét, rò rỉ dung dịch hoặc phát ra tiếng động lạ, người dân cần lập tức ngừng sử dụng và đưa phương tiện đến cơ sở kỹ thuật uy tín để kiểm tra, xử lý.
Trước thực tế nắng nóng còn tiếp tục kéo dài và diễn biến phức tạp, các cơ quan chức năng cũng khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng cháy chữa cháy đối với các phương tiện sử dụng điện. Chính quyền địa phương, lực lượng Công an cơ sở cần tăng cường tuyên truyền kỹ năng an toàn điện, kiểm tra các điểm trông giữ, sạc xe điện tập trung, kịp thời phát hiện nguy cơ cháy nổ. Xu hướng sử dụng xe điện là tất yếu trong tiến trình phát triển giao thông xanh, giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển ấy, vấn đề an toàn trong sử dụng, bảo quản và sạc pin cần được đặc biệt quan tâm. Chỉ một phút chủ quan, bất cẩn cũng có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Trong điều kiện thời tiết cực đoan hiện nay, việc chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy nổ đối với ô tô điện, xe máy điện không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi người dân để bảo vệ an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Lý Lan
