Theo các báo cáo nghiên cứu, Việt Nam hiện có trên 78 triệu người sử dụng Internet, chiếm khoảng 79% dân số; số người sử dụng mạng xã hội đạt trên 72 triệu, tương đương hơn 73% dân số. Đây là một không gian truyền thông rộng lớn, có tốc độ lan truyền thông tin cực nhanh, gần như không có rào cản về địa lý, thời gian. Tuy nhiên, chính đặc điểm “mở”, “ẩn danh”, “lan truyền tức thời” đã khiến mạng xã hội trở thành môi trường thuận lợi để tin giả, tin sai sự thật phát tán với tốc độ chóng mặt, khó kiểm soát. Thực tế cho thấy, các loại tin giả hiện nay không chỉ dừng lại ở những thông tin giật gân, câu view đơn thuần mà đã có sự “nâng cấp” cả về nội dung, hình thức và phương thức lan truyền. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng những vấn đề nhạy cảm như chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh; lợi dụng các sự kiện nóng, các vụ việc phức tạp để xuyên tạc, bóp méo sự thật, tạo dựng các “kịch bản thông tin” có chủ đích nhằm định hướng dư luận theo chiều hướng tiêu cực. Không ít trường hợp, tin giả được “ngụy trang” dưới dạng bài viết phân tích, bình luận, video, livestream có vẻ khách quan, thậm chí trích dẫn thông tin thật nhưng cắt ghép, suy diễn, từ đó dẫn dắt người xem đến những kết luận sai lệch.
Đáng chú ý, một số đối tượng còn sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật chỉnh sửa hình ảnh, video để tạo ra các sản phẩm “deepfake”, làm giả phát ngôn của lãnh đạo, giả mạo thông tin từ các cơ quan chức năng nhằm gây hoang mang trong dư luận. Cùng với đó, việc sử dụng các “tài khoản ảo”, “hệ sinh thái truyền thông bẩn”, các hội nhóm kín để tổ chức phát tán, chia sẻ, bình luận có định hướng đã tạo nên hiệu ứng đám đông, khiến tin giả lan rộng với tốc độ cấp số nhân.
Không thể phủ nhận rằng, một bộ phận người dùng mạng xã hội hiện nay còn thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông, vô tình tiếp tay cho tin giả lan truyền. Theo thống kê, gần một nửa người dùng mạng xã hội tại Việt Nam sử dụng các nền tảng này để cập nhật tin tức. Khi nguồn tiếp nhận thông tin chủ yếu đến từ mạng xã hội, nơi “thật giả lẫn lộn”, thì nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch là rất lớn. Hệ lụy của tin giả, tin sai sự thật là vô cùng nghiêm trọng. Không chỉ gây hoang mang trong dư luận, ảnh hưởng đến đời sống xã hội, tin giả còn trực tiếp tác động đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, gây thiệt hại về kinh tế, làm suy giảm uy tín của các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp tung tin thất thiệt về thiên tai, dịch bệnh, tài chính… khiến người dân hoang mang, gây rối loạn xã hội, buộc cơ quan chức năng phải vào cuộc xử lý.
Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch đã và đang coi không gian mạng là “mặt trận chính” để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”. Thông qua việc phát tán các luận điệu xuyên tạc, chúng tìm cách phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bôi nhọ lãnh đạo, kích động tư tưởng chống đối, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Những thông tin sai trái, thù địch này nếu không được nhận diện và đấu tranh kịp thời sẽ âm thầm “thẩm thấu”, làm xói mòn niềm tin của một bộ phận quần chúng.
Trước tình hình đó, lực lượng Công an nhân dân đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nghiệp vụ nhằm đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hiệu quả các hành vi phát tán tin giả, tin sai sự thật. Trên mặt trận không gian mạng, lực lượng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã tăng cường công tác nắm tình hình, phát hiện sớm các nguồn phát tán thông tin xấu độc; áp dụng các biện pháp kỹ thuật để truy vết, xác định đối tượng vi phạm. Song song với đó, công tác phối hợp với các bộ, ngành, đặc biệt là cơ quan quản lý thông tin truyền thông và các doanh nghiệp cung cấp nền tảng mạng xã hội được đẩy mạnh nhằm yêu cầu gỡ bỏ kịp thời các nội dung vi phạm. Nhiều quy định pháp lý đã được ban hành, yêu cầu các nền tảng phải nhanh chóng xử lý thông tin sai sự thật, thậm chí trong thời gian rất ngắn, góp phần hạn chế tối đa mức độ lan truyền của tin giả.
Công tác xử lý vi phạm cũng được thực hiện nghiêm minh, tạo tính răn đe. Theo quy định hiện hành, hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lên đến hàng chục triệu đồng, thậm chí bị xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Thực tế, nhiều trường hợp tung tin thất thiệt đã bị cơ quan Công an triệu tập, xử lý, buộc gỡ bỏ thông tin và công khai xin lỗi. Bên cạnh các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng Công an đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, định hướng dư luận. Thông qua các kênh truyền thông chính thống, các trang thông tin điện tử, mạng xã hội của lực lượng Công an, nhiều thông tin chính xác, kịp thời đã được cung cấp đến người dân, góp phần “lấy cái đúng dẹp cái sai”, “lấy thông tin tích cực đẩy lùi thông tin tiêu cực”. Việc nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước tin giả được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài. Ngoài ra, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường quản lý các nền tảng mạng xã hội cũng đang được đẩy mạnh. Nhiều chính sách mới yêu cầu xác thực tài khoản người dùng, tăng trách nhiệm của các nền tảng trong kiểm soát nội dung, qua đó hạn chế tình trạng lợi dụng tính ẩn danh để phát tán thông tin xấu độc.
Tuy nhiên, cuộc đấu tranh với tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng là một cuộc chiến lâu dài, phức tạp, không có điểm kết thúc. Các đối tượng xấu luôn thay đổi phương thức, thủ đoạn, tận dụng triệt để sự phát triển của công nghệ để che giấu hành vi, gây khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý. Trong bối cảnh đó, mỗi người dân không chỉ là “người tiếp nhận thông tin” mà còn là “mắt xích” quan trọng trong việc ngăn chặn sự lan truyền của tin giả. Sự thiếu tỉnh táo, chia sẻ thông tin thiếu kiểm chứng, dù vô tình, cũng có thể tiếp tay cho các thế lực xấu đạt được mục đích. Mỗi người sử dụng mạng xã hội cần nâng cao ý thức cảnh giác, trang bị kỹ năng nhận diện tin giả. Trước mỗi thông tin tiếp nhận, cần kiểm chứng từ nhiều nguồn, ưu tiên các nguồn tin chính thống; không tin vào những thông tin giật gân, chưa được xác thực; không chia sẻ, bình luận theo cảm tính. Đồng thời, khi phát hiện thông tin sai sự thật, cần kịp thời báo cho cơ quan chức năng để xử lý.
Có thể khẳng định, đấu tranh với tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Khi mỗi người dân trở thành một “bộ lọc thông tin” có trách nhiệm, khi thông tin chính thống được lan tỏa mạnh mẽ, thì những luận điệu xuyên tạc, sai trái sẽ không còn “đất sống”. Giữ vững trận địa tư tưởng trên không gian mạng trong thời đại số chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa. Đó không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Lý Lan
