Theo quy định của pháp luật hiện hành, Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định lãi suất trong giao dịch dân sự không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Trường hợp lãi suất cho vay vượt gấp 5 lần mức này (tương đương từ 100%/năm trở lên) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” theo Điều 201 Bộ luật Hình sự. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để lực lượng Công an nói chung, Cảnh sát hình sự nói riêng tổ chức đấu tranh, xử lý loại tội phạm này.
Trên thực tế, các đối tượng hoạt động “tín dụng đen” thường lợi dụng sự thiếu hiểu biết pháp luật, tâm lý cần tiền gấp của một bộ phận người dân để đưa ra các hình thức cho vay nhanh, thủ tục đơn giản, không cần tài sản thế chấp. Tuy nhiên, phía sau những lời quảng cáo “vay nóng”, “giải ngân trong ngày” là mức lãi suất rất cao, kèm theo các điều khoản bất lợi cho người vay. Khi người vay không có khả năng trả nợ, các đối tượng sử dụng nhiều biện pháp đòi nợ mang tính chất cưỡng ép như đe dọa, khủng bố tinh thần, gây rối trật tự công cộng, thậm chí xâm phạm đến sức khỏe, danh dự của người vay.
Một vụ việc điển hình được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố đầu tháng 3/2026 đã phản ánh rõ nét tính chất nguy hiểm của loại tội phạm này. Theo tài liệu điều tra, đối tượng Vũ Thị Bích Ngọc (sinh năm 1975) đã tổ chức cho nhiều người vay tiền trong thời gian từ năm 2021 đến năm 2024 với mức lãi suất từ 121% đến 182%/năm, vượt gấp nhiều lần mức lãi suất cho phép của pháp luật, thu lợi bất chính gần 500 triệu đồng. Hành vi này không chỉ xâm phạm trực tiếp đến tài sản của người dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các loại tội phạm khác, gây mất an ninh trật tự tại địa phương.
Trước đó, lực lượng Công an tỉnh Tuyên Quang cũng đã triệt phá nhiều vụ án, chuyên án liên quan đến hoạt động cho vay lãi nặng có quy mô lớn. Điển hình là việc đấu tranh, làm rõ đường dây tổ chức đánh bạc kết hợp cho vay lãi nặng với tổng số tiền giao dịch lên tới trên 100 tỷ đồng. Các đối tượng trong đường dây hoạt động có tổ chức, phân công vai trò chặt chẽ, từ khâu tìm kiếm “khách vay”, thỏa thuận lãi suất, giải ngân đến thu hồi nợ, cho thấy mức độ chuyên nghiệp và tính chất phức tạp của loại tội phạm này.
Trên cơ sở nhận diện đúng tình hình, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đã tham mưu Giám đốc Công an tỉnh ban hành nhiều kế hoạch chuyên đề về phòng, chống “tín dụng đen”, trong đó xác định rõ phương châm “chủ động phòng ngừa, tấn công trấn áp quyết liệt, xử lý triệt để”. Công tác nắm tình hình được triển khai thường xuyên, liên tục, gắn với quản lý chặt chẽ địa bàn, đối tượng; rà soát, lập danh sách các đối tượng có biểu hiện hoạt động cho vay lãi nặng, các cơ sở kinh doanh có dấu hiệu núp bóng để thực hiện hành vi vi phạm, từ đó đưa vào diện quản lý nghiệp vụ. Qua đó, đã kịp thời phát hiện nhiều dấu hiệu tội phạm, chủ động đấu tranh, ngăn chặn ngay từ khi mới phát sinh. Việc bám sát địa bàn, nắm chắc đối tượng đã giúp lực lượng chức năng không để hình thành các “điểm nóng”, các ổ nhóm hoạt động “tín dụng đen” phức tạp, kéo dài.
Công tác xác lập và đấu tranh chuyên án được triển khai bài bản, hiệu quả. Trên cơ sở tài liệu thu thập được, nhiều chuyên án đã được xác lập nhằm đấu tranh với các ổ nhóm cho vay lãi nặng hoạt động có tổ chức. Quá trình phá án được thực hiện đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, đảm bảo thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội, đặc biệt là chứng cứ về lãi suất, số tiền thu lợi bất chính. Nhờ đó, nhiều đối tượng cầm đầu, tổ chức đã bị khởi tố, xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật, tạo sức răn đe mạnh mẽ. Trong quá trình điều tra các vụ án cho vay lãi nặng, lực lượng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đặc biệt chú trọng việc mở rộng điều tra, làm rõ toàn bộ phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng và các hành vi vi phạm khác có liên quan như cưỡng đoạt tài sản, gây rối trật tự công cộng, tổ chức đánh bạc… nhằm xử lý triệt để, không để các đối tượng tiếp tục hoạt động dưới hình thức khác.
Song song với công tác đấu tranh, trấn áp, công tác phòng ngừa xã hội được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài. Công an các đơn vị, địa phương đã tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở, các tổ chức đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tín dụng, về các quy định liên quan đến lãi suất trong giao dịch dân sự, giúp người dân nhận diện rõ bản chất của “tín dụng đen”. Nội dung tuyên truyền tập trung vào các thủ đoạn phổ biến của các đối tượng, những hệ lụy mà người vay có thể phải đối mặt, đồng thời hướng dẫn người dân cách thức tiếp cận các nguồn vốn hợp pháp. Việc tuyên truyền được triển khai linh hoạt, phù hợp với từng địa bàn, nhất là tại các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nơi người dân còn hạn chế về điều kiện tiếp cận thông tin. Thông qua các buổi sinh hoạt chi bộ, họp thôn, tổ dân phố, hệ thống loa truyền thanh cơ sở, nhiều thông tin cảnh báo đã được truyền tải kịp thời, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức cảnh giác của Nhân dân.
Bên cạnh đó, lực lượng Công an cũng tăng cường công tác quản lý hành chính về trật tự xã hội, thường xuyên kiểm tra các cơ sở kinh doanh có điều kiện, nhất là các cơ sở cầm đồ, dịch vụ tài chính, kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp lợi dụng hoạt động kinh doanh để thực hiện hành vi cho vay lãi nặng. Các hành vi quảng cáo trái phép như dán tờ rơi, viết, vẽ nội dung cho vay tiền trên tường, cột điện… được xử lý nghiêm, góp phần làm trong sạch môi trường xã hội.
Trong bối cảnh các đối tượng ngày càng chuyển dịch hoạt động lên không gian mạng, lực lượng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang đã chủ động ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác nghiệp vụ. Việc theo dõi, phát hiện các tài khoản mạng xã hội, ứng dụng di động có dấu hiệu hoạt động cho vay lãi nặng được tăng cường, qua đó kịp thời ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm ngay từ trên môi trường số. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế hiện nay, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh với loại tội phạm này.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy công tác đấu tranh với tội phạm cho vay lãi nặng vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Một số người dân do thiếu hiểu biết pháp luật hoặc vì hoàn cảnh khó khăn vẫn tìm đến các đối tượng “tín dụng đen”. Nhiều trường hợp bị xâm hại nhưng không tố giác tội phạm, hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ, gây khó khăn cho quá trình điều tra, xử lý. Bên cạnh đó, các đối tượng ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi như lập hợp đồng giả cách, không thể hiện lãi suất trong giấy tờ, giao dịch qua trung gian… nhằm đối phó với cơ quan chức năng.
Với quyết tâm đấu tranh trấn áp các loại tội phạm và vi phạm pháp luật, đặc biệt là tội phạm ‘tín dụng đen”, trong thời gian tới, Công an tỉnh Tuyên Quang xác định tiếp tục triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, trong đó tập trung nâng cao chất lượng công tác nắm tình hình, quản lý địa bàn, đối tượng; chủ động phát hiện, đấu tranh, xử lý ngay từ sớm, từ xa các hành vi vi phạm. Đồng thời, tăng cường công tác phối hợp với các ngành, các cấp trong phòng, chống “tín dụng đen”, đặc biệt là trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân. Với sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang, cùng sự đồng hành, ủng hộ của Nhân dân, công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên địa bàn sẽ tiếp tục đạt được những kết quả tích cực, góp phần giữ vững an ninh trật tự, tạo môi trường an toàn, lành mạnh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Lý Lan
