Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ Trưởng Bộ Công an trình bày tóm tắt nội dung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội (Ảnh: QH)
Trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai các chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế, việc hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế pháp lý đồng bộ, minh bạch, phù hợp với yêu cầu thực tiễn là nhiệm vụ cấp thiết. Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu đó, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay.
Dự thảo Nghị quyết gồm 03 chương, 13 điều, dự kiến thí điểm trong 03 năm bắt đầu từ năm 2026, cụ thể:
- Chương I: Có 04 điều (từ Điều 1 đến Điều 4) quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện và giải thích từ ngữ.
- Chương II: Có 07 điều (từ Điều 5 đến Điều 11) quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
- Chương III: Có 02 điều (Điều 12 và Điều 13) quy định về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện.
Dự thảo xác định nguyên tắc xuyên suốt là tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời đề cao tính nhân văn, khuyến khích và bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Điểm nổi bật của dự thảo là quan điểm xử lý vi phạm trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa yêu cầu bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật với việc khuyến khích, bảo vệ những tổ chức, cá nhân dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung.
Một nội dung quan trọng của dự thảo là ưu tiên áp dụng các giải pháp kinh tế, dân sự và hành chính để khắc phục hậu quả, coi xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng. Trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự; trường hợp dự án, công trình chưa hoàn thành nhưng có khả năng khắc phục hậu quả thì được xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tiếp tục thực hiện các cam kết. Đây là cách tiếp cận mới, góp phần hạn chế tình trạng đình trệ các dự án đầu tư, tránh lãng phí nguồn lực xã hội, đồng thời vẫn bảo đảm trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với hành vi vi phạm.
Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dự thảo bổ sung cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với những rủi ro phát sinh trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các giải pháp mới khi người thực hiện đã tuân thủ đúng quy trình hoặc xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, không có động cơ tham nhũng, vụ lợi, hành động vì lợi ích chung. Quy định này thể hiện tư duy đổi mới trong xây dựng pháp luật, tạo hành lang pháp lý an toàn để khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ vào quản lý, sản xuất và đời sống, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời kỳ chuyển đổi số.
Dự thảo cũng quy định các cơ chế về hoãn, miễn, giảm hình phạt; xem xét xóa án tích; miễn hoặc giảm nhẹ xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Nghị quyết. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của Chính phủ, các cơ quan tư pháp, bộ, ngành và địa phương trong việc rà soát, hướng dẫn, tổ chức thực hiện và giám sát quá trình triển khai, bảo đảm việc áp dụng thống nhất, công khai, minh bạch, đúng đối tượng và không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách để tham nhũng, tiêu cực hoặc trục lợi.
Có thể khẳng định, dự thảo Nghị quyết là bước cụ thể hóa chủ trương hoàn thiện thể chế phát triển của Đảng, hướng tới xây dựng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, tạo điều kiện khơi thông các nguồn lực cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo. Khi được ban hành và tổ chức thực hiện hiệu quả, Nghị quyết sẽ góp phần củng cố niềm tin của đội ngũ cán bộ, doanh nghiệp và nhà đầu tư; tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu giữ vững kỷ cương pháp luật, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
Thúy Hiền - Tuấn Anh
