1. Yêu cầu cấp bách từ thực tiễn tư pháp quốc tế
Trong giai đoạn hội nhập quốc tế toàn diện, tình hình tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm xuyên quốc gia và các đối tượng phạm tội bỏ trốn ra nước ngoài nhằm trốn tránh trách nhiệm hình sự ngày càng diễn biến phức tạp. Việc tách các quy định về dẫn độ từ Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 để xây dựng thành một đạo luật độc lập là bước đi tất yếu nhằm cụ thể hóa Hiến pháp, bảo đảm tính đồng bộ với Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Luật Dẫn độ năm 2025 quy định toàn diện về nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện việc dẫn độ người có hành vi phạm tội hoặc bị kết án hình sự đang ở trên lãnh thổ nước này cho nước khác để truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án. Đạo luật này quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trong đó Bộ Công an là Cơ quan trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong hoạt động dẫn độ, chịu trách nhiệm tiếp nhận, chuyển giao và chủ trì thực hiện các yêu cầu dẫn độ.
2. Các quy định cốt lõi và căn cứ từ chối dẫn độ
Luật quy định rõ hoạt động dẫn độ phải tuân thủ các nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, phù hợp với các hiệp định song phương, đa phương và nguyên tắc có đi có lại trong quan hệ quốc tế. Quy trình xử lý hồ sơ yêu cầu dẫn độ được luật hóa chặt chẽ về thời hạn xem xét, quyết định và cơ chế phối hợp giữa Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao nhằm bảo đảm tính chính xác, kịp thời.
Về điều kiện để thực hiện dẫn độ, luật quy định hành vi của đối tượng bị yêu cầu dẫn độ phải cấu thành tội phạm theo quy định của cả pháp luật Việt Nam và pháp luật nước yêu cầu, đồng thời hình phạt tối đa đối với tội danh đó phải đáp ứng thời hạn quy định. Đáng chú ý, Luật Dẫn độ năm 2025 bổ sung và làm rõ các căn cứ từ chối dẫn độ bắt buộc và từ chối dẫn độ có điều kiện. Việt Nam từ chối dẫn độ nếu đối tượng bị yêu cầu là công dân Việt Nam, vụ án đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự theo pháp luật Việt Nam, hoặc có căn cứ cho thấy đối tượng bị yêu cầu dẫn độ có thể bị truy tố, xét xử vì lý do chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch hoặc quan điểm chính trị.
3. Trách nhiệm triển khai và phối hợp của lực lượng chức năng
Để bảo đảm Luật Dẫn độ được triển khai hiệu quả và đồng bộ kể từ ngày có hiệu lực, Bộ Công an đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, xây dựng các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành; đồng thời tổ chức tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu cho lực lượng trực tiếp làm công tác thực thi pháp luật và hợp tác quốc tế.
Công an tỉnh Tuyên Quang đề nghị các cơ quan, tổ chức và toàn thể quần chúng nhân dân tích cực tìm hiểu, nắm vững các quy định mới của Luật Dẫn độ năm 2025. Việc triển khai thi hành hiệu quả đạo luật này không chỉ khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc phối hợp với cộng đồng quốc tế bài trừ tội phạm, không để bất kỳ đối tượng nào lợi dụng lãnh thổ để lẩn trốn pháp luật, mà còn góp phần bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới.
Đình Thạch - Tuấn Anh
