1. Cơ sở pháp lý thống nhất trong hoạt động tố tụng quốc tế
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, số lượng công dân Việt Nam bị kết án phạt tù ở nước ngoài và người nước ngoài chấp hành án phạt tù tại Việt Nam có xu hướng gia tăng. Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 ra đời nhằm cụ thể hóa quy định của Hiến pháp về bảo hộ công dân, đồng thời bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đạo luật này quy định toàn diện về nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục tiếp nhận, chuyển giao phạm nhân giữa Việt Nam và nước ngoài; đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình thực hiện. Mục tiêu cốt lõi của hoạt động chuyển giao là tạo điều kiện để người bị kết án được tiếp tục chấp hành phần hình phạt còn lại tại quốc gia mà họ có mối liên hệ gắn bó về quốc tịch, gia đình, ngôn ngữ và văn hóa. Quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả cải tạo, giáo dục phạm nhân và hỗ trợ họ tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù.
2. Các quy định trọng tâm và điều kiện thực hiện chuyển giao
Luật quy định rõ, hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù phải tuân thủ các nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và phù hợp với các điều ước quốc tế. Quy trình xử lý hồ sơ yêu cầu chuyển giao được quy định chặt chẽ về mặt thời hạn, trách nhiệm phối hợp giữa Bộ Công an (Cơ quan trung ương về chuyển giao của Việt Nam), Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Về điều kiện chuyển giao, luật quy định việc chuyển giao chỉ được thực hiện khi đáp ứng đủ các căn cứ pháp lý: hành vi phạm tội của người bị kết án cũng cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật nước tiếp nhận; người bị kết án là công dân của nước tiếp nhận; có sự đồng ý bằng văn bản của người bị kết án hoặc người đại diện hợp pháp của họ; và thời gian chấp hành hình phạt tù còn lại phải đáp ứng thời hạn tối thiểu theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, luật cũng quy định cụ thể các trường hợp từ chối chuyển giao nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.
3. Trách nhiệm triển khai và phối hợp của lực lượng chức năng
Để triển khai thi hành Luật đạt hiệu quả cao kể từ ngày có hiệu lực, Bộ Công an xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và tập huấn nghiệp vụ cho lực lượng thực thi là nhiệm vụ trọng tâm. Hoạt động chuyển giao liên quan trực tiếp đến nhiều cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan ngoại giao và cơ quan tài phán, đòi hỏi quy trình phối hợp phải được thực hiện đồng bộ, chính xác.
Công an tỉnh Tuyên Quang đề nghị các cơ quan, tổ chức và toàn thể quần chúng nhân dân tích cực tìm hiểu các quy định mới của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025. Việc nắm vững và thực hiện đúng các quy định của đạo luật này không chỉ góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm có yếu tố nước ngoài, mà còn khẳng định chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước trong việc bảo đảm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam ở nước ngoài cũng như người nước ngoài tại Việt Nam.
Đình Thạch - Tuấn Anh
