Theo số liệu của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Bộ Công an, hiện nay cả nước có khoảng 226.000 người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và người bị quản lý sau cai nghiện có hồ sơ quản lý. Điều đáng lo ngại là độ tuổi sử dụng ma túy ngày càng trẻ hóa; khoảng 60% số người sử dụng ma túy lần đầu ở độ tuổi từ 15 đến 25, thậm chí nhiều trường hợp chỉ mới 13 - 15 tuổi. Đặc biệt, ma túy tổng hợp đang chiếm tỷ lệ áp đảo, khoảng 70 - 80% tổng số người nghiện, trong đó khu vực miền Trung và miền Nam có nơi lên tới 95%.
Cùng với sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội, các loại ma túy thế hệ mới liên tục xuất hiện với hình thức ngụy trang tinh vi như “nước vui”, “trà sữa”, thuốc lá điện tử, thực phẩm, đồ uống… đánh trúng tâm lý tò mò, thích trải nghiệm của giới trẻ. Không ít thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên đã vô tình trở thành nạn nhân của ma túy chỉ sau một lần thử. Từ đó dẫn đến lệ thuộc, mất kiểm soát hành vi, sa sút nhân cách, vi phạm pháp luật, thậm chí gây ra các vụ án đặc biệt nghiêm trọng. Ma túy tổng hợp đang kéo theo nhiều hệ lụy nguy hiểm hơn so với các loại ma túy truyền thống. Người sử dụng lâu dài dễ bị rối loạn tâm thần, hoang tưởng, ảo giác, mất khả năng kiểm soát hành vi, thường được gọi là tình trạng “ngáo đá”. Thực tế đã ghi nhận nhiều đối tượng sử dụng ma túy tổng hợp có biểu hiện loạn thần, gây ra hàng chục vụ phạm pháp hình sự, trong đó có nhiều vụ giết người đặc biệt nghiêm trọng. Đây là hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hiểm của ma túy đối với xã hội, nhất là khi người nghiện ngày càng trẻ hóa.
Thanh thiếu niên hiện đang là nhóm đối tượng dễ bị tác động và lôi kéo nhất. Ở lứa tuổi thích khẳng định bản thân, tò mò, thiếu kỹ năng tự bảo vệ, nhiều em dễ bị dụ dỗ thông qua các cuộc vui, tụ điểm giải trí, mạng xã hội hoặc các mối quan hệ bạn bè phức tạp. Bên cạnh đó, sự thiếu quan tâm của gia đình, áp lực học tập, tâm lý muốn thể hiện, lối sống thực dụng cũng là những nguyên nhân khiến một bộ phận thanh thiếu niên sa vào con đường nghiện ngập. Nhiều vụ án ma túy thời gian qua cho thấy không ít học sinh, sinh viên đã bị lôi kéo tham gia vận chuyển, tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Có những em tuổi đời còn rất trẻ nhưng đã phải đối diện với vòng lao lý, đánh mất tương lai chỉ vì một phút thiếu hiểu biết hoặc muốn “thử cho biết”. Đây không chỉ là bi kịch của cá nhân mà còn là nỗi đau của gia đình và xã hội.
Trước tình hình đó, công tác cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm kéo giảm “nguồn cầu” ma túy, góp phần phòng ngừa tội phạm và bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở. Tuy nhiên, thực tế công tác này trong nhiều năm qua vẫn còn gặp không ít khó khăn, hạn chế. Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là tỷ lệ tái nghiện còn rất cao, dao động từ 75 - 90%, thậm chí có địa bàn lên tới trên 95%. Điều đó cho thấy việc cai nghiện chưa thực sự bền vững; nhiều người sau khi hoàn thành thời gian cai nghiện vẫn thiếu việc làm, thiếu môi trường hỗ trợ, bị kỳ thị, xa lánh nên dễ tái sử dụng ma túy. Bên cạnh đó, công tác cai nghiện tại gia đình, cộng đồng còn nhiều bất cập; cơ sở vật chất ở nhiều nơi xuống cấp, thiếu cán bộ y tế, cán bộ tư vấn tâm lý, thiếu điều kiện điều trị chuyên sâu đối với người nghiện ma túy tổng hợp có biểu hiện rối loạn tâm thần.
Trong bối cảnh đó, việc Bộ Công an chính thức tiếp nhận nhiệm vụ quản lý Nhà nước về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội từ ngày 1/3/2025 được đánh giá là bước chuyển quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng, Nhà nước trong đổi mới công tác phòng, chống ma túy. Việc chuyển giao này không đơn thuần là thay đổi cơ quan quản lý mà hướng tới mục tiêu xây dựng cơ chế quản lý đồng bộ, xuyên suốt giữa công tác đấu tranh giảm cung với giảm cầu ma túy. Qua đó, công tác quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy, người sau cai nghiện được thực hiện thống nhất, chặt chẽ hơn ngay từ cơ sở. Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, Bộ Công an đã nhanh chóng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy được giao tham mưu thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về cai nghiện và quản lý sau cai nghiện trên toàn quốc. Từ 97 cơ sở cai nghiện trước đây thuộc ngành Lao động - Thương binh và Xã hội quản lý, Bộ Công an đã sắp xếp lại còn 77 đầu mối nhằm tinh gọn bộ máy, tiết kiệm kinh phí nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả hoạt động.
Hiện nay, 77 cơ sở cai nghiện công lập đang quản lý, tổ chức cai nghiện cho hơn 46.800 người. Chỉ trong khoảng thời gian từ giữa tháng 10/2025 đến giữa tháng 1/2026, các cơ sở đã tiếp nhận mới hơn 9.300 người và cấp giấy chứng nhận hoàn thành cai nghiện cho hơn 11.100 người. Điều đáng ghi nhận là công tác cai nghiện hiện nay không chỉ dừng ở việc cắt cơn, giải độc mà ngày càng chú trọng yếu tố giáo dục, phục hồi nhân cách và tái hòa nhập cộng đồng. Nhiều cơ sở cai nghiện đã tổ chức học văn hóa, xóa mù chữ, giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, dạy nghề, tổ chức chào cờ, hát Quốc ca, giáo dục truyền thống để nâng cao nhận thức, ý thức công dân cho học viên. Một số địa phương còn phối hợp doanh nghiệp tạo việc làm cho người sau cai nghiện, giúp họ ổn định cuộc sống, hạn chế tái nghiện. Đây là hướng đi mang tính nhân văn sâu sắc, giúp người nghiện có cơ hội làm lại cuộc đời.
Bên cạnh đó, lực lượng Công an các cấp đang triển khai quyết liệt Kế hoạch số 483 của Bộ Công an về tổng rà soát, phát hiện, thống kê, quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và đấu tranh triệt xóa các điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là phải làm thật, làm kỹ, “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn, rõ kết quả”, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng quản lý hình thức. Tại nhiều địa phương, lực lượng Công an xã đã thực sự trở thành “cánh tay nối dài” trong công tác quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy. Việc “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” giúp nắm chắc tình hình, kịp thời phát hiện các trường hợp có nguy cơ cao, nhất là tại khu nhà trọ, khu công nghiệp, quán karaoke, quán bar và các địa điểm vui chơi giải trí phức tạp.
Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, thời gian qua, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Tuy không phải địa bàn trọng điểm về ma túy nhưng do vị trí địa lý giáp ranh nhiều tỉnh, tuyến giao thông kết nối thuận lợi nên các đối tượng phạm tội về ma túy thường lợi dụng hoạt động trung chuyển, mua bán, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Đáng chú ý, tình trạng thanh thiếu niên tụ tập sử dụng ma túy tổng hợp tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ có điều kiện, nhà trọ, khu vực vùng ven vẫn còn diễn ra. Trước thực trạng đó, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh Tuyên Quang đã chủ động tham mưu lãnh đạo Công an tỉnh triển khai quyết liệt nhiều giải pháp đồng bộ trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm ma túy; tăng cường rà soát, lập hồ sơ quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy; phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở, các ngành, đoàn thể trong công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện.
Sau khi tiếp nhận chức năng quản lý Nhà nước về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai, Công an tỉnh Tuyên Quang đã nhanh chóng ổn định tổ chức, phân công lực lượng, tiếp nhận cơ sở vật chất, hồ sơ, dữ liệu liên quan; bảo đảm mọi hoạt động cai nghiện diễn ra liên tục, không bị gián đoạn. Công tác quản lý học viên tại cơ sở cai nghiện được siết chặt; việc giáo dục, tư vấn tâm lý, hướng nghiệp cho học viên được chú trọng hơn. Lực lượng Công an cấp xã trên địa bàn tỉnh cũng đang phát huy rõ vai trò nòng cốt trong công tác quản lý người nghiện tại cộng đồng. Nhiều trường hợp người sử dụng trái phép chất ma túy đã được phát hiện sớm, lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc theo quy định. Các mô hình phối hợp quản lý, cảm hóa, giúp đỡ người sau cai tái hòa nhập cộng đồng bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần giữ vững ổn định an ninh, trật tự tại cơ sở.
Có thể khẳng định, cuộc chiến với ma túy vẫn còn rất cam go, phức tạp và lâu dài. Trong bối cảnh ma túy ngày càng biến tướng tinh vi, độ tuổi sử dụng ngày càng trẻ hóa thì công tác cai nghiện, quản lý người nghiện và quản lý sau cai nghiện không chỉ là nhiệm vụ của riêng lực lượng Công an mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Mỗi gia đình cần quan tâm hơn đến con em mình; nhà trường cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng phòng tránh ma túy; các tổ chức đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền, tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh cho thanh thiếu niên. Đồng thời, cần xóa bỏ định kiến với người sau cai nghiện, tạo điều kiện để họ học nghề, có việc làm, ổn định cuộc sống.
Với vai trò nòng cốt trong công tác phòng, chống ma túy, lực lượng Công an nhân dân nói chung, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy nói riêng đang từng bước đổi mới tư duy, phương pháp quản lý, nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện ma túy. Việc Bộ Công an tiếp nhận nhiệm vụ quản lý Nhà nước về lĩnh vực này được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản, đồng bộ và hiệu quả hơn trong giảm “nguồn cầu” ma túy, góp phần xây dựng xã hội an toàn, lành mạnh, vì bình yên cuộc sống và tương lai của thế hệ trẻ.
Lý Lan
