Thiết bị “vô hình” nhưng không hề vô hại
Khác với điện thoại hay tai nghe truyền thống – những vật dụng đã được quy định cấm rõ ràng và dễ nhận diện, kính AI lại mang dáng vẻ của một chiếc kính thông thường. Các sản phẩm như Ray-Ban Meta Smart Glasses hay Xreal Air được thiết kế tinh gọn, khó phân biệt bằng mắt thường, nhưng bên trong lại tích hợp camera, micro và khả năng kết nối Bluetooth, internet.
Chỉ với một thao tác đơn giản, thí sinh có thể chụp ảnh đề thi và gửi ra ngoài; nhận đáp án từ người hỗ trợ qua tai nghe ẩn; thậm chí sử dụng AI để phân tích câu hỏi và gợi ý đáp án ngay trong thời gian thực. Những hành vi này nếu xảy ra sẽ không chỉ là gian lận cá nhân, mà còn có thể dẫn đến lộ đề trên diện rộng, gây hậu quả nghiêm trọng cho toàn bộ kỳ thi.
Nguy cơ không còn là giả định
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, việc sở hữu các thiết bị thông minh ngày càng trở nên phổ biến. Giá thành của một số dòng kính AI đã giảm đáng kể, không còn là sản phẩm xa xỉ. Điều này đồng nghĩa với việc nguy cơ gian lận bằng công nghệ không còn là kịch bản xa vời, mà đã trở thành thách thức hiện hữu.
Thực tế cho thấy, các phương thức gian lận thi cử luôn “tiến hóa” theo công nghệ. Từ việc quay cóp tài liệu, sử dụng điện thoại, đến thiết bị siêu nhỏ… mỗi giai đoạn đều đặt ra yêu cầu mới cho công tác tổ chức thi. Kính AI, với khả năng “ngụy trang” tinh vi, có thể trở thành bước tiếp theo trong chuỗi đó.
Nhận diện kính AI: không dễ, nhưng không phải không thể
Chính sự “giống thật” của kính AI khiến công tác kiểm soát trở nên khó khăn. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ, vẫn có thể nhận diện qua một số dấu hiệu đặc trưng.
Trước hết, nhiều loại kính AI có camera siêu nhỏ được giấu ở viền hoặc gọng kính, thường là một chấm đen rất nhỏ ở góc mắt kính. Bên cạnh đó, phần gọng kính thường dày và cứng hơn bình thường, do phải chứa pin và linh kiện điện tử.
Một dấu hiệu khác là các lỗ nhỏ dạng loa hoặc micro nằm ở càng kính – chi tiết không có ở kính thông thường. Một số thiết bị còn có đèn báo (LED) khi hoạt động, dù ở các dòng tinh vi, chi tiết này có thể được giấu kín.
Không chỉ dừng ở hình thức, biểu hiện của người sử dụng cũng là yếu tố quan trọng. Thí sinh có thể có những hành vi bất thường như nhìn cố định vào đề trong thời gian dài bất thường, khẽ nói như đang ra lệnh giọng nói, hoặc có phản ứng như đang nghe tín hiệu từ thiết bị hỗ trợ.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không phải mọi trường hợp kính gọng dày hay có thiết kế lạ đều là kính AI. Vì vậy, việc nhận diện cần kết hợp giữa quan sát hình thức và theo dõi hành vi, tránh suy đoán chủ quan.
Lỗ hổng trong công tác kiểm soát
Hiện nay, quy chế thi chủ yếu tập trung vào việc cấm mang điện thoại, thiết bị thu phát thông tin vào phòng thi. Tuy nhiên, với kính AI, việc phát hiện không hề dễ dàng: hình thức bên ngoài giống kính cận thông thường; không phát ra âm thanh hay ánh sáng rõ rệt; có thể hoạt động độc lập trong thời gian dài.
Nếu không có biện pháp kiểm tra kỹ lưỡng hoặc thiết bị hỗ trợ phát hiện, giám thị rất khó nhận biết. Điều này tạo ra một “lỗ hổng vô hình” trong khâu giám sát.
Cần giải pháp đồng bộ, không thể chậm trễ
Để bảo đảm tính nghiêm túc và công bằng của kỳ thi, cần sớm có những giải pháp phù hợp với bối cảnh công nghệ mới.
Trước hết, cần cập nhật quy chế thi theo hướng cụ thể hơn, bổ sung các thiết bị đeo thông minh như kính AI, đồng hồ thông minh vào danh mục cấm. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra trước khi vào phòng thi, đặc biệt với các vật dụng cá nhân tưởng chừng “vô hại”.
Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu trang bị các thiết bị hỗ trợ phát hiện tín hiệu hoặc camera ẩn trong những tình huống cần thiết. Quan trọng hơn, cần nâng cao nhận thức của học sinh về hậu quả của gian lận thi cử – không chỉ dừng ở vi phạm quy chế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến danh dự và tương lai của chính mình.
Giữ sự công bằng trong thời đại công nghệ
Kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ là một kỳ kiểm tra kiến thức, mà còn là thước đo về sự trung thực và ý thức của mỗi thí sinh. Trong thời đại mà công nghệ có thể hỗ trợ gần như mọi lĩnh vực, việc giữ vững sự công bằng trong thi cử càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Kính AI, xét cho cùng, chỉ là một công cụ. Vấn đề nằm ở cách con người sử dụng nó. Nếu không có những biện pháp kiểm soát kịp thời, những “chiếc kính thông minh” có thể trở thành công cụ làm méo mó kết quả thi cử, ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội.
Giữ cho kỳ thi trong sạch không chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục, mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội – trong đó, ý thức của mỗi thí sinh vẫn là yếu tố quyết định.
Hán Hằng - Tuấn Anh
