Di tích Nha Công an Trung ương ngày nay
Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương tại thôn Đồng Đon, xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang là một bộ phận quan trọng thuộc Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Tân Trào. Đây là nơi ở và làm việc của Nha Công an Trung ương trong thời kỳ từ tháng 4/1947 đến tháng 9/1950 - giai đoạn đầy gian khổ nhưng vô cùng vẻ vang của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Đồng thời, nơi đây cũng là địa điểm lưu giữ, bảo tồn và giới thiệu những dấu tích, kỷ vật quý báu gắn liền với quá trình hình thành, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.
Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc. Tuy nhiên, với dã tâm xâm lược nước ta một lần nữa, ngày 23/9/1946, được sự hậu thuẫn của quân Anh, thực dân Pháp đã nổ súng gây hấn tại Sài Gòn, mở đầu cho cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần thứ hai. Trước tình hình đó, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kiên trì chủ trương hòa hoãn nhằm kéo dài thời gian, tạo điều kiện cho Nhân dân ta chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến lâu dài, thể hiện qua việc ký Hiệp định Sơ bộ ngày 06/3/1946 và Tạm ước ngày 14/9/1946.
Tuy nhiên, càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới. Bất chấp thiện chí hòa bình của ta, quân Pháp liên tiếp gây hấn, đánh chiếm nhiều nơi tại Hà Nội. Ngày 19/12/1946, tiếng súng kháng chiến vang lên tại Thủ đô, mở đầu cho cuộc kháng chiến toàn quốc trường kỳ. Cùng với các cơ quan đầu não của Đảng và Nhà nước, Nha Công an Trung ương khẩn trương rút khỏi Hà Nội, chuyển về căn cứ kháng chiến an toàn để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bảo vệ cách mạng.
Sau hành trình di chuyển qua Phú Thọ, địa điểm được lựa chọn đặt trụ sở Nha Công an Trung ương là xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang (nay là xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang). Đây là địa bàn nằm giữa vùng căn cứ địa cách mạng Tân Trào, có địa thế hiểm yếu, giao thông thuận lợi, bảo đảm yêu cầu an toàn, bí mật. Đặc biệt, Nhân dân các dân tộc trong vùng giàu truyền thống cách mạng, một lòng tin theo Đảng, tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ và lực lượng Công an đứng chân, hoạt động lâu dài.
Những ngày đầu chuyển đến Minh Thanh, do điều kiện còn nhiều khó khăn, toàn bộ cán bộ, chiến sĩ và nhân viên Nha Công an Trung ương phải ở nhờ nhà dân trong các thôn. Đồng chí Lê Giản - Giám đốc Nha Công an Trung ương – ở nhờ tại gia đình ông Chuột (dân tộc Tày) và bà Ma Thị Vần tại thôn Lũng Cò. Địa điểm xây dựng trụ sở làm việc của Nha Công an được lựa chọn là hai ngọn đồi cây cối rậm rạp, gần cánh đồng Lũng Cò, được gọi là đồi A và đồi B – những địa danh đã đi vào lịch sử truyền thống của lực lượng Công an nhân dân.
Trong thời gian đứng chân tại xã Minh Thanh, cán bộ, chiến sĩ Nha Công an Trung ương luôn nêu cao tinh thần trường kỳ kháng chiến, chủ động xây dựng tổ chức, bố trí lực lượng, kiện toàn công tác nghiệp vụ phù hợp với từng giai đoạn cách mạng. Từ đây, Nha Công an Trung ương đã lãnh đạo, chỉ đạo lực lượng Công an nhân dân cả nước thực hiện hiệu quả nhiều nhiệm vụ trọng yếu như tiễu phỉ, trừ gian, xây dựng cơ sở bí mật, nắm tình hình địch, kiểm soát nội bộ, tổ chức các Đội trừ gian, Đội Công an xung phong.
Tại vùng căn cứ địa, lực lượng Công an đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng và Nhân dân thực hiện tốt phong trào “Phòng gian bảo mật”, triển khai khẩu hiệu “Ba không”, lập các trạm, đồn tại những khu vực trọng yếu, kịp thời phát hiện, ngăn chặn hoạt động do thám, phá hoại của địch, giữ vững an ninh, trật tự vùng hậu phương kháng chiến. Đặc biệt, Nha Công an Trung ương đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ tuyệt đối an toàn Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng, Chính phủ và các cơ quan đầu não trong suốt thời gian hoạt động tại căn cứ địa Việt Bắc.
Đến tháng 9/1950, nhằm đáp ứng yêu cầu công tác trong giai đoạn mới của cuộc kháng chiến và bảo đảm an toàn, bí mật, Nha Công an Trung ương chuyển địa điểm đóng quân đến xã Yên Nguyên và xã Tân Thịnh, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang (cũ). Trong hơn 3 năm hoạt động tại Minh Thanh (4/1947 – 9/1950), Nha Công an Trung ương đã lãnh đạo, chỉ đạo lực lượng Công an nhân dân cả nước hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, góp phần quan trọng vào thắng lợi vẻ vang của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Nhằm gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử đặc biệt của địa điểm này, năm 1999, Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương – cơ quan tiền thân của Bộ Công an ngày nay – được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2000, Bộ Công an đã quan tâm đầu tư, tu bổ, tôn tạo và xây dựng mới khu di tích trên diện tích hơn 30 ha. Hiện nay, Khu di tích gồm nhiều hạng mục quan trọng như các điểm di tích gốc, sân bay Lũng Cò, Quảng trường 19/8, Nhà trưng bày bổ sung di tích, Tượng đài bảo vệ An ninh Tổ quốc, Bia ghi danh Liệt sĩ Công an nhân dân, Phù điêu 65 năm Công an nhân dân chiến đấu, xây dựng và trưởng thành, Bảo tàng Công an nhân dân tại Khu di tích.
Với những giá trị lịch sử to lớn, Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương đã và đang trở thành “địa chỉ đỏ” tiêu biểu trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân và các tầng lớp Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Đây cũng là điểm đến không thể thiếu trong hành trình về nguồn tại Tân Trào – “Thủ đô Khu giải phóng”, “Thủ đô Kháng chiến”, góp phần khơi dậy niềm tự hào, trách nhiệm và quyết tâm tiếp bước truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội trong tình hình mới.
Thực hiện: Chẩu Diệm
