Một địa bàn dân cư muốn ổn định không chỉ cần lực lượng chức năng thường xuyên tuần tra, nắm tình hình hay xử lý vi phạm. Quan trọng hơn, trong cộng đồng phải hình thành được sự đồng thuận; người dân tin tưởng lẫn nhau, có ý thức tôn trọng quy ước chung, biết chia sẻ thông tin và sẵn sàng cùng nhau giải quyết những vấn đề phát sinh. Thực tế ở nhiều địa bàn cho thấy, không ít vấn đề liên quan đến an ninh, trật tự bắt đầu từ những chuyện rất đời thường. Một mâu thuẫn giữa các hộ gia đình, một tranh chấp chưa được giải quyết thấu đáo, những thông tin chưa được kiểm chứng truyền từ người này sang người khác hay sự thiếu quan tâm trước một biểu hiện bất thường... nếu không được nhận diện, tháo gỡ kịp thời có thể ảnh hưởng đến tình đoàn kết trong cộng đồng. Bởi vậy, xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc ở cơ sở trước hết phải xây dựng được lòng tin và sự đồng thuận của nhân dân. Người dân phải thấy mình là một phần của phong trào, là chủ thể tham gia giữ gìn cuộc sống bình yên chứ không chỉ là đối tượng được tuyên truyền, vận động.
Tại thôn Thíp, cách làm này được thể hiện qua sự phối hợp giữa Ban Công tác Mặt trận thôn, các tổ chức đoàn thể và Công an xã Bằng Hành trong việc gần dân, sát dân, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân. Những cuộc gặp gỡ, trao đổi không chỉ nhằm tuyên truyền pháp luật mà còn tạo cơ hội để cán bộ cơ sở nghe người dân nói về những vấn đề đang diễn ra trong đời sống hằng ngày. Từ những câu chuyện tưởng như rất nhỏ, cán bộ cơ sở có thêm thông tin để đánh giá tình hình; người dân cũng hiểu hơn về trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn an ninh, trật tự tại nơi cư trú.
Điều đáng nói là khi người dân có cơ hội trao đổi thẳng thắn, những khúc mắc trong cộng đồng được nhận diện sớm hơn. Thay vì để vấn đề tích tụ, trở thành nguyên nhân dẫn đến mất đoàn kết, người dân có thể cùng nhau bàn bạc, tìm cách giải quyết phù hợp; trường hợp vượt quá khả năng tự hòa giải, người dân chủ động thông tin cho chính quyền và lực lượng Công an để được hướng dẫn, xử lý. Đó cũng chính là nền tảng để phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc đi vào thực chất.
Trong xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt, nhưng để phong trào có sức sống lâu dài thì không thể chỉ dựa vào lực lượng Công an. Ở thôn bản, người dân chính là những người gần nhau nhất, hiểu địa bàn nhất và thường xuyên chứng kiến những thay đổi trong cuộc sống cộng đồng. Nhưng để người dân thực sự tham gia, trước hết phải tạo được sự tin tưởng. Công tác tuyên truyền không thể chỉ dừng ở việc phổ biến quy định pháp luật mà phải giúp người dân hiểu rõ những việc mình có thể làm, những vấn đề cần thông tin cho lực lượng chức năng và cách xử lý phù hợp khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Cùng với đó, người dân cũng cần được khuyến khích tham gia giải quyết những vấn đề chung của thôn, từ giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ tài sản, phòng ngừa tệ nạn xã hội đến hòa giải mâu thuẫn trong cộng đồng. Trung tá Vũ Ngọc Phương, Trưởng Công an xã Bằng Hành nói: “Theo tôi, yếu tố quyết định hiệu quả của phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc ở cơ sở chính là sự đồng thuận và tham gia thực chất của người dân. Công an là lực lượng nòng cốt trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự, nhưng không thể thay thế vai trò của nhân dân. Bởi những vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày thường được người dân biết và nhận thấy trước tiên.
Qua thực tế ở Bằng Hành, có những vụ việc ban đầu chỉ là mâu thuẫn giữa các hộ dân, những bất đồng trong sinh hoạt hoặc những dấu hiệu bất thường trong khu dân cư. Khi người dân chủ động trao đổi, cung cấp thông tin, Công an xã có điều kiện nắm bắt từ sớm, cùng Ban Công tác Mặt trận và các lực lượng ở thôn tìm hiểu nguyên nhân, vận động, giải quyết ngay từ đầu. Nếu để kéo dài, những vấn đề nhỏ hoàn toàn có thể phát sinh phức tạp.
Vì vậy, muốn phòng ngừa tội phạm, giữ gìn ANTT từ sớm thì trước hết phải tạo được sự tin tưởng để người dân sẵn sàng chia sẻ thông tin và cùng tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng. Khi người dân và lực lượng Công an cùng nhìn về một hướng, mỗi gia đình, mỗi thôn đều trở thành một điểm tựa trong công tác phòng ngừa, giữ gìn bình yên tại cơ sở.”
Một phong trào chỉ thực sự bền vững khi người dân không tham gia vì phong trào được phát động mà tham gia vì nhận thấy đó là lợi ích thiết thực của chính mình. Người dân mong muốn được sống trong một cộng đồng an toàn, trẻ em được học tập trong môi trường lành mạnh, người cao tuổi được yên tâm sinh sống, tài sản của gia đình được bảo vệ và những mâu thuẫn phát sinh được giải quyết trên cơ sở tình làng nghĩa xóm, pháp luật và sự tôn trọng lẫn nhau. Những mong muốn ấy chỉ có thể trở thành hiện thực khi từng gia đình cùng có trách nhiệm. Một gia đình quản lý, giáo dục con em tốt sẽ góp phần hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật. Một người dân kịp thời thông báo cho lực lượng Công an khi phát hiện dấu hiệu bất thường có thể giúp ngăn chặn một vụ việc. Một người chủ động hòa giải mâu thuẫn giữa hàng xóm có thể giữ được tình đoàn kết của cả cộng đồng.
Ở thôn Thíp, sự phối hợp giữa Ban Công tác Mặt trận và Công an xã vì thế không chỉ hướng đến việc tuyên truyền pháp luật hay vận động nhân dân tham gia phong trào. Quan trọng hơn, đó là quá trình củng cố sự gắn kết trong cộng đồng, để mỗi người dân hiểu rằng an ninh, trật tự của thôn gắn trực tiếp với cuộc sống của từng gia đình. Từ nhận thức đó, phong trào không còn là hoạt động của riêng một lực lượng hay một tổ chức mà trở thành sự tham gia của cả cộng đồng.
Để người dân tham gia tích cực, cách làm của lực lượng Công an cơ sở cũng phải thay đổi theo hướng gần dân hơn. Trong nhiều trường hợp, sự hiện diện thường xuyên, việc chủ động gặp gỡ, trao đổi và lắng nghe người dân mới là biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Ở địa bàn cơ sở, mỗi khu dân cư có những đặc điểm riêng. Cán bộ Công an phải hiểu địa bàn, biết những vấn đề người dân quan tâm, nắm được những mối quan hệ trong cộng đồng và chủ động phối hợp với các lực lượng để giải quyết từ sớm. Khi người dân đã tin tưởng, việc tuyên truyền pháp luật sẽ dễ đi vào cuộc sống hơn. Những thông tin liên quan đến ANTT cũng được cung cấp kịp thời hơn. Trung tá Vũ Ngọc Phương cho biết thêm: “Muốn người dân chia sẻ thông tin thì trước hết cán bộ Công an phải thực sự hiểu địa bàn, thường xuyên xuống thôn, gặp gỡ, lắng nghe và trao đổi với bà con. Khi người dân có việc cần phản ánh, chúng tôi tiếp nhận với tinh thần cầu thị, xác định rõ nội dung, mức độ và nguyên nhân để có hướng xử lý phù hợp. Trong quá trình đó, Công an xã phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác Mặt trận, các đoàn thể, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và những người có uy tín. Đây là những người nắm rất rõ tình hình trong cộng đồng, có thể cung cấp thêm thông tin và cùng tham gia vận động, hòa giải khi có mâu thuẫn phát sinh. Đối với mỗi thông tin từ nhân dân, chúng tôi đều xác minh, phân loại để giải quyết đúng thẩm quyền; những vấn đề thuộc trách nhiệm của Công an thì tập trung xử lý, những nội dung cần phối hợp thì chủ động tham mưu, kết nối với các lực lượng liên quan. Quan trọng nhất là không để thông tin của người dân bị bỏ ngỏ, bởi từ một phản ánh rất nhỏ đôi khi có thể giúp lực lượng Công an nhận diện sớm một nguy cơ về an ninh, trật tự và có biện pháp phòng ngừa ngay từ cơ sở.”
Trong đời sống cộng đồng, tình làng nghĩa xóm là giá trị đáng quý. Nhưng nếu vì giữ quan hệ mà che giấu hành vi vi phạm pháp luật, không cung cấp thông tin hoặc tự ý giải quyết những vụ việc vượt quá khả năng thì có thể dẫn đến hậu quả ngược lại. Bởi vậy, tham gia phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc không có nghĩa là người dân phải trực tiếp xử lý mọi vụ việc. Trách nhiệm trước hết là nâng cao ý thức phòng ngừa, chủ động phát hiện, cung cấp thông tin và phối hợp với lực lượng chức năng theo đúng quy định. Sự đồng thuận cần đi cùng hiểu biết pháp luật. Sự đoàn kết cần đi cùng trách nhiệm. Và lòng tin trong cộng đồng cần được xây dựng trên sự minh bạch, tôn trọng và thượng tôn pháp luật.
Điểm mạnh nhất của phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc chính là khả năng huy động sức mạnh từ cộng đồng. Khi cả cộng đồng cùng có ý thức, mạng lưới phòng ngừa sẽ rộng hơn rất nhiều. Người dân phát hiện, thông tin. Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể vận động, hòa giải, kết nối. Công an tiếp nhận, xác minh, tham mưu và xử lý những vấn đề thuộc chức năng. Chính quyền tạo điều kiện, chỉ đạo và huy động các nguồn lực cần thiết. Mỗi lực lượng đảm nhận một phần việc, nhưng cùng hướng tới một mục tiêu chung. Cách làm ấy yêu cầu xây dựng thế trận an ninh nhân dân ngay từ cơ sở. Khi người dân hiểu rằng bảo đảm ANTT là điều kiện để bảo vệ chính cuộc sống, tài sản và sự bình yên của gia đình mình, họ sẽ chủ động tham gia hơn.
Nếu lực lượng Công an là nòng cốt thì nhân dân chính là nền tảng để phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc phát triển bền vững. Điều đó thể hiện rất rõ ở những địa bàn mà người dân có sự gắn kết. Khi một gia đình gặp khó khăn, hàng xóm biết và chia sẻ. Khi trong thôn phát sinh mâu thuẫn, cộng đồng cùng tìm cách tháo gỡ. Khi xuất hiện vấn đề liên quan đến ANTT, người dân không thờ ơ mà chủ động thông tin cho lực lượng chức năng. Ông La Vĩnh Việt nói “Theo tôi, trước hết mỗi người phải chấp hành tốt pháp luật, sống hòa thuận, tôn trọng bà con hàng xóm. Có chuyện gì chưa vừa ý thì cùng nhau nói chuyện, giải quyết từ sớm, chứ để mâu thuẫn kéo dài thì dễ thành chuyện lớn. Thông tin gì chưa rõ thì cũng không nên nghe rồi nói lại, nhất là những chuyện liên quan đến an ninh, trật tự. Mỗi gia đình cũng phải nhắc nhở con cháu, thấy có vấn đề gì bất thường thì báo ngay cho Công an. Mỗi người có ý thức một chút, mỗi nhà cùng giữ gìn một chút thì trong thôn mới đoàn kết, bình yên được.”
Ở thôn Thíp, câu chuyện về xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc không chỉ nằm ở những buổi tuyên truyền hay những cuộc gặp gỡ giữa cán bộ với người dân. Điều quan trọng hơn là từng cuộc gặp tạo thêm một sự hiểu biết; từng lần trao đổi tạo thêm một mối liên kết; từng thông tin được chia sẻ đúng lúc giúp phòng ngừa một nguy cơ. Khi người dân tin tưởng lực lượng Công an, chủ động phối hợp với chính quyền và các tổ chức ở cơ sở; khi các gia đình biết quan tâm, nhắc nhở và hỗ trợ nhau; khi những vấn đề phát sinh được nhìn nhận trên tinh thần xây dựng, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật, cộng đồng sẽ có thêm sức đề kháng trước những yếu tố có thể làm phát sinh mất ANTT. Và khi ấy, phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc không còn là một cuộc vận động được triển khai theo từng thời điểm, mà trở thành một phần trong đời sống của người dân. Khi lòng dân cùng hướng về bình yên, mỗi người dân trở thành một mắt xích của thế trận an ninh nhân dân; sự đồng thuận trở thành sức mạnh, còn tình đoàn kết trở thành nền tảng để giữ vững ANTT ngay từ cơ sở.
Thực hiện: Việt Hùng
