Một nội dung quan trọng cần lưu ý là việc thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc trong thời gian chấp hành án.
1. Không được tự ý thay đổi nơi cư trú
Người đang chấp hành án hình sự tại cộng đồng phải chấp hành sự quản lý, giám sát, giáo dục của cơ quan, người có thẩm quyền tại nơi cư trú và thực hiện đúng các nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự.
Việc tự ý chuyển nơi cư trú, bỏ địa phương đi nơi khác mà không được cơ quan có thẩm quyền giải quyết có thể dẫn đến việc bị xác định là vi phạm nghĩa vụ chấp hành án và bị xử lý theo quy định.
Khi có nhu cầu chuyển nơi cư trú vì những lý do chính đáng như thay đổi điều kiện gia đình, việc làm, hoàn cảnh kinh tế hoặc các lý do chính đáng khác, người chấp hành án cần chủ động liên hệ Công an cấp xã nơi đang cư trú để được hướng dẫn.
2. Đối tượng áp dụng
Quy định không áp dụng giống nhau cho mọi trường hợp. Người chấp hành án cần xác định rõ mình thuộc loại hình nào:
- Người được tha tù trước thời hạn có điều kiện;
- Người được hoãn chấp hành án phạt tù;
- Người được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù;
- Người được hưởng án treo;
- Người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ;
- Người có nhu cầu làm việc, học tập ngoài nơi cư trú.
3. Khi nào được xem xét thay đổi nơi cư trú?
Việc thay đổi nơi cư trú phải xuất phát từ lý do chính đáng và được cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Một số trường hợp điển hình:
- Thay đổi nơi làm việc: Người chấp hành án đang cư trú tại địa phương nhưng được doanh nghiệp ở địa phương khác tiếp nhận làm việc lâu dài.
- Thay đổi hoàn cảnh gia đình: Gia đình chuyển nơi sinh sống hoặc người chấp hành án cần đến nơi khác để chăm sóc người thân.
- Điều kiện sinh sống, lao động: Nơi cư trú hiện tại không còn phù hợp, trong khi tại nơi khác có điều kiện việc làm, học nghề hoặc sinh sống ổn định.
Tùy từng loại án, cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra, xác minh lý do, điều kiện nơi cư trú mới và khả năng tiếp tục quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án.
4. Thủ tục thực hiện
Khi có nhu cầu thay đổi nơi cư trú, không được tự ý chuyển đi trước khi được giải quyết. Người chấp hành án thực hiện theo các bước sau:
Bước 1 – Liên hệ Công an cấp xã: Đến Công an cấp xã nơi đang chấp hành án để trình bày nguyện vọng và để được hướng dẫn.
Bước 2 – Làm đơn đề nghị Nêu rõ: Họ tên, ngày tháng năm sinh; nơi cư trú hiện tại; loại án đang chấp hành; thời gian chấp hành án còn lại; nơi dự kiến chuyển đến; lý do xin thay đổi nơi cư trú; cam kết tiếp tục chấp hành đầy đủ nghĩa vụ.
Bước 3 – Cung cấp tài liệu chứng minh Tùy trường hợp, cung cấp các tài liệu như giấy tờ về nơi cư trú mới, hợp đồng lao động hoặc xác nhận việc làm, giấy tờ liên quan đến hoàn cảnh gia đình và các tài liệu khác có liên quan.
Bước 4 – Chờ cơ quan có thẩm quyền xem xét Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra, xác minh và giải quyết theo quy định của Luật Thi hành án hình sự.
Bước 5 – Chỉ chuyển nơi cư trú sau khi được giải quyết Khi được chấp thuận, người chấp hành án phải thực hiện việc bàn giao, đăng ký và tiếp tục chấp hành sự quản lý, giám sát, giáo dục tại nơi cư trú mới theo quy định.5. 6. Đi làm, đi học ngoài nơi cư trú (không thay đổi nơi cư trú)
Đi làm, đi học ở nơi khác không đồng nghĩa với thay đổi nơi cư trú. Ví dụ: Người đang cư trú tại xã X nhưng đi làm tại xã Y vẫn phải xin phép theo quy định của loại án mình đang chấp hành.
Đối với người chấp hành án hình sự tại cộng đồng: Phải được Công an cấp xã đang quản lý đồng ý bằng văn bản. Trường hợp không đồng ý cũng phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
7. Vì sao phải thực hiện đúng thủ tục?
Việc thực hiện đúng thủ tục không chỉ là nghĩa vụ mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính người chấp hành án. Khi thay đổi nơi cư trú đúng quy định:
Hồ sơ quản lý được chuyển giao đầy đủ;
Công an nơi đi và nơi đến có cơ sở phối hợp quản lý;
Người chấp hành án được tiếp tục sinh sống, lao động ổn định;
Tránh bị xác định là tự ý rời khỏi địa phương; Hạn chế nguy cơ vi phạm nghĩa vụ chấp hành án;
8. Trách nhiệm của Công an cấp xã
Công an cấp xã là lực lượng trực tiếp gần dân, sát cơ sở, có vai trò quan trọng trong quản lý người chấp hành án tại cộng đồng. Khi tiếp nhận đề nghị, Công an cấp xã cần:
Tiếp nhận và hướng dẫn người chấp hành án thực hiện đúng quy định;
Kiểm tra hồ sơ, tài liệu và lý do đề nghị thay đổi;
Phối hợp xác minh thông tin về nơi cư trú, nơi làm việc, học tập và các điều kiện liên quan;
Tham mưu, báo cáo cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo từng loại án;
Phối hợp với Công an cấp xã nơi đến khi người chấp hành án được thay đổi nơi cư trú hoặc được phép làm việc, học tập ngoài nơi cư trú;
Tiếp tục quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án sau khi chuyển đến.
Việc ứng dụng số hóa hồ sơ, ký số và kết nối, chia sẻ dữ liệu trong hoạt động thi hành án hình sự đã được quy định tại Thông tư liên tịch số 12/2026/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC, tạo cơ sở cho việc trao đổi thông tin giữa các cơ quan trong quá trình quản lý.
9. Người chấp hành án cần ghi nhớ
Không tự ý chuyển nơi cư trú hoặc bỏ đi khỏi địa phương.
Có nhu cầu thay đổi → Liên hệ Công an cấp xã để được hướng dẫn.
Đi làm, đi học ngoài nơi cư trú → Phải xin phép đúng quy định.
Được giải quyết → Tiếp tục chấp hành đầy đủ nghĩa vụ tại nơi đến.
Luật Thi hành án hình sự năm 2025 thể hiện tinh thần nhân đạo, tạo điều kiện cho người chấp hành án ổn định cuộc sống, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý và phòng ngừa tái phạm.
Công an tỉnh Tuyên Quang khuyến cáo: Khi có nhu cầu thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc hoặc học tập trong thời gian chấp hành án, người chấp hành án hình sự tại cộng đồng cần liên hệ Công an cấp xã nơi đang cư trú để được hướng dẫn cụ thể. Tuyệt đối không tự ý rời khỏi địa phương khi chưa được cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
Tô Giang - Tuấn Anh
