Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy tình trạng học sinh tự ý thay đổi kết cấu xe điện đang diễn ra ngày càng phổ biến. Từ các thành phố lớn đến khu vực nông thôn, không khó để bắt gặp hình ảnh những chiếc xe đạp điện, xe máy điện được tháo bỏ các thiết bị giới hạn tốc độ, thay IC, nâng cấp pin hoặc thay động cơ công suất lớn nhằm giúp xe chạy nhanh hơn thiết kế ban đầu của nhà sản xuất. Có những phương tiện vốn chỉ được thiết kế để di chuyển ở tốc độ khoảng 25-40km/h nhưng sau khi “độ” có thể đạt tốc độ lên tới 70-80km/h, thậm chí vượt ngưỡng 100km/h. Đáng lo ngại hơn khi đối tượng sử dụng chủ yếu lại là học sinh THCS, THPT, lứa tuổi còn thiếu kỹ năng xử lý tình huống, tâm lý hiếu thắng, thích thể hiện bản thân và chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả của việc vi phạm pháp luật giao thông. Với nhiều em, việc sở hữu một chiếc xe điện “độ” được xem như cách khẳng định cá tính trước bạn bè. Chính tâm lý này đã khiến hành vi vi phạm dần trở thành trào lưu trong học đường.
Theo phản ánh từ nhiều cơ sở sửa chữa xe điện, nhu cầu “nâng cấp” xe của học sinh tăng mạnh trong thời gian gần đây. Việc “độ” xe điện hiện nay không quá khó bởi các linh kiện như IC, pin lithium, động cơ điện công suất lớn được rao bán công khai trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Chỉ cần vài thao tác đơn giản hoặc làm theo các video hướng dẫn trên internet, người sử dụng đã có thể can thiệp trực tiếp vào hệ thống điều khiển của xe. Không ít học sinh còn tự học cách tháo lắp, thay đổi kết cấu phương tiện mà không hề có kiến thức kỹ thuật hay hiểu biết về an toàn điện. Trong khi đó, nhiều cơ sở sửa chữa vì lợi nhuận vẫn sẵn sàng nhận “độ” xe theo yêu cầu của khách hàng, bất chấp những nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra.
Dưới góc độ kỹ thuật, các chuyên gia cảnh báo việc tự ý thay đổi kết cấu xe điện là cực kỳ nguy hiểm. Các dòng xe điện dành cho học sinh được nhà sản xuất tính toán đồng bộ giữa tốc độ, hệ thống phanh, khung sườn, tải trọng và khả năng chịu nhiệt của pin. Khi người dùng can thiệp để tăng công suất động cơ hoặc tháo bỏ thiết bị giới hạn tốc độ, toàn bộ kết cấu an toàn ban đầu sẽ bị phá vỡ. Hệ thống phanh vốn chỉ phù hợp với tốc độ thấp sẽ không còn đủ khả năng kiểm soát khi xe chạy quá nhanh. Khung sườn, giảm xóc và lốp xe cũng không được thiết kế để chịu lực lớn trong quá trình vận hành ở tốc độ cao, rất dễ dẫn đến hiện tượng rung lắc, mất lái, nổ lốp hoặc gãy gập khung xe khi vào cua hay phanh gấp. Nguy hiểm hơn cả là nguy cơ cháy nổ từ hệ thống điện và pin. Việc thay thế pin, ắc quy hoặc bộ sạc không đúng chủng loại khiến xe hoạt động quá tải, dây dẫn nóng lên bất thường, dễ gây chập điện. Trong điều kiện thời tiết nắng nóng hoặc khi sạc qua đêm không đảm bảo an toàn, nguy cơ cháy nổ càng tăng cao.
Thời gian qua, trên cả nước đã ghi nhận nhiều vụ cháy liên quan đến xe điện và pin lithium gây hậu quả nghiêm trọng. Dù không phải tất cả đều xuất phát từ hành vi “độ” xe, song các chuyên gia khẳng định việc can thiệp trái phép vào hệ thống điện là yếu tố làm gia tăng đáng kể nguy cơ mất an toàn. Bên cạnh hiểm họa cháy nổ là nguy cơ tai nạn giao thông luôn thường trực. Không ít vụ tai nạn thương tâm liên quan đến học sinh điều khiển xe điện tốc độ cao đã xảy ra trong thời gian qua. Nhiều em chưa đủ tuổi điều khiển phương tiện, chưa được trang bị kỹ năng tham gia giao thông nhưng lại điều khiển những chiếc xe có tốc độ tương đương xe máy. Chỉ một va chạm nhỏ hoặc một tình huống bất ngờ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Theo thống kê của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, tỷ lệ tai nạn giao thông liên quan đến học sinh, thanh thiếu niên có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Đáng chú ý, phần lớn các vụ việc xảy ra ở nhóm học sinh sử dụng xe đạp điện, xe máy điện và xe gắn máy dưới 50cm3. Nhiều vụ tai nạn xuất phát từ việc chạy quá tốc độ, lạng lách, không đội mũ bảo hiểm hoặc điều khiển phương tiện đã bị thay đổi kết cấu kỹ thuật.
Tại một số địa phương như Gia Lai, Quảng Trị, Hà Nội, Bắc Giang, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều trường hợp học sinh điều khiển xe điện “độ” tốc độ cao lưu thông trên đường. Có trường hợp xe được thay pin công suất lớn, tháo bỏ bộ giới hạn vận tốc khiến xe đạt tốc độ ngang với mô tô phân khối lớn. Một số em còn tụ tập thành nhóm để đua xe, biểu diễn trên đường gây mất an ninh trật tự và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng. Đằng sau thực trạng này là nhiều nguyên nhân đan xen. Trước hết là tâm lý thích thể hiện, thích cảm giác mạnh của lứa tuổi thanh thiếu niên. Trong môi trường học đường, việc sở hữu một chiếc xe “độc”, chạy nhanh thường được xem như biểu tượng của sự sành điệu, cá tính. Tâm lý đua đòi theo bạn bè khiến nhiều em bất chấp nguy hiểm để tham gia trào lưu.
Bên cạnh đó là sự buông lỏng quản lý từ phía gia đình. Không ít phụ huynh giao xe điện cho con sử dụng hằng ngày nhưng thiếu quan tâm đến tình trạng kỹ thuật của phương tiện. Có trường hợp biết con tự ý “độ” xe nhưng vẫn làm ngơ hoặc thậm chí đồng tình vì cho rằng xe chạy nhanh sẽ tiện lợi hơn. Một nguyên nhân khác là sự phát triển mạnh của mạng xã hội và thương mại điện tử. Các video hướng dẫn “độ” xe điện, quảng cáo linh kiện tăng tốc xuất hiện tràn lan trên internet, tác động mạnh đến tâm lý tò mò của giới trẻ. Trong khi đó, việc quản lý hoạt động mua bán các thiết bị can thiệp kỹ thuật cho xe điện vẫn còn nhiều bất cập. Ngoài ra, công tác kiểm tra, xử lý ở một số nơi chưa thực sự quyết liệt. Việc phát hiện xe điện đã bị thay đổi kết cấu cũng gặp khó khăn do nhiều linh kiện được “độ” kín, khó nhận biết bằng mắt thường. Không ít học sinh chỉ tháo bỏ linh kiện “độ” khi có lực lượng chức năng kiểm tra rồi sau đó tiếp tục tái phạm.
Trước thực trạng đáng lo ngại này, lực lượng Công an tại nhiều địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng “độ” xe điện trong học sinh. Công an các xã, phường tăng cường tuần tra tại khu vực cổng trường, kiểm tra các trường hợp học sinh điều khiển xe có dấu hiệu thay đổi kết cấu hoặc vi phạm tốc độ. Lực lượng Công an cơ sở đã phối hợp với nhà trường tổ chức tuyên truyền trực tiếp cho học sinh về tác hại của việc “độ” xe điện; yêu cầu ký cam kết không tự ý thay đổi kết cấu phương tiện. Các trường hợp vi phạm đều bị lập biên bản, buộc tháo dỡ linh kiện độ chế và khôi phục nguyên trạng theo đúng thiết kế ban đầu của nhà sản xuất. Nhiều địa phương còn đẩy mạnh tuyên truyền trên hệ thống loa phát thanh, mạng xã hội, tổ chức các buổi ngoại khóa về an toàn giao thông nhằm giúp học sinh nhận thức rõ hậu quả của hành vi vi phạm. Một số trường học đưa nội dung giáo dục pháp luật về sử dụng xe điện an toàn vào sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ. Lực lượng Cảnh sát giao thông cũng tăng cường xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến học sinh như không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định, điều khiển xe không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, giao xe cho người chưa đủ điều kiện điều khiển.
Bên cạnh sự vào cuộc của lực lượng chức năng, vai trò của gia đình và nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phụ huynh cần thường xuyên kiểm tra phương tiện của con em mình, tuyệt đối không tiếp tay cho việc “độ” xe dưới bất kỳ hình thức nào. Đồng thời cần giáo dục cho các em hiểu rằng tốc độ không phải là thước đo bản lĩnh hay sự trưởng thành. Nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng tham gia giao thông an toàn, phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và phụ huynh trong việc quản lý học sinh. Việc phát hiện sớm những trường hợp có biểu hiện tụ tập đua xe, “độ” xe trái phép sẽ góp phần ngăn chặn hậu quả từ sớm, từ xa.
Có thể thấy, trào lưu “độ” xe điện trong lứa tuổi học sinh không còn là hiện tượng cá biệt mà đã trở thành vấn đề đáng báo động về an toàn giao thông và trật tự xã hội. Những chiếc xe điện vốn được xem là phương tiện xanh, an toàn cho học sinh đang bị biến thành “quả bom di động” khi bị can thiệp trái phép về kỹ thuật. Ngăn chặn thực trạng này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt trong công tác kiểm tra, xử lý và tuyên truyền phòng ngừa. Tuy nhiên, quan trọng hơn cả vẫn là nâng cao nhận thức của học sinh, phụ huynh và cộng đồng về hậu quả của hành vi “độ” xe trái phép. Bởi phía sau những phút thể hiện nhất thời có thể là những tai nạn đau lòng, những vụ cháy nổ thảm khốc và những mất mát không gì bù đắp được. Trả lại cho xe điện đúng nghĩa là một phương tiện an toàn, văn minh cũng chính là bảo vệ tính mạng, tương lai của thế hệ trẻ hôm nay.
Lý Lan
