Mới đây, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh phối hợp các đơn vị nghiệp vụ đã triệt phá một đường dây sản xuất, tiêu thụ thịt bò giả quy mô lớn do Nguyễn Văn Thái cầm đầu. Theo điều tra ban đầu, các đối tượng thu mua thịt heo nái giá rẻ, sau đó sử dụng hóa chất Sodium Metabisulphite cùng huyết heo và các phụ gia tạo màu để biến thịt lợn thành thịt bò giả rồi đưa đi tiêu thụ tại nhiều chợ dân sinh, quán ăn.
Điều khiến dư luận bàng hoàng không chỉ nằm ở thủ đoạn “hô biến” thực phẩm mà còn ở quy mô và thời gian hoạt động của đường dây này. Cơ quan điều tra xác định, từ năm 2024 đến nay, các đối tượng đã đưa ra thị trường hơn 15 tấn thịt bò giả cùng khoảng 50 tấn thịt bò đông lạnh ngâm hóa chất, thu lợi bất chính trên 9 tỷ đồng. Trung bình mỗi ngày, cơ sở này tung ra thị trường hàng trăm kilogram thịt giả.
Theo các phóng sự điều tra được phát sóng trên VTV, quy trình chế biến diễn ra trong điều kiện mất vệ sinh nghiêm trọng. Thịt heo bị vứt trực tiếp xuống nền nhà, cạnh khu vực nước thải, sau đó được ngâm hóa chất để làm mất mùi đặc trưng của thịt lợn, thay đổi kết cấu và tạo màu sắc giống thịt bò. Các đối tượng còn sử dụng huyết heo để tạo màu đỏ sẫm nhằm đánh lừa cảm quan người mua.
Không phải đến bây giờ tình trạng thịt bò giả mới xuất hiện. Từ nhiều năm trước, lực lượng chức năng tại Hà Nội đã từng phát hiện nhiều cơ sở sử dụng hóa chất để “nhuộm” thịt lợn thành thịt bò rồi đưa ra tiêu thụ tại các chợ dân sinh. Thậm chí, có thời điểm lực lượng chức năng phải kiểm tra hàng loạt cơ sở kinh doanh tại các chợ đầu mối ở quận Bắc Từ Liêm, huyện Phúc Thọ do xuất hiện tình trạng thịt bò giá rẻ bất thường.
Điểm đáng lo ngại là các đối tượng ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi hơn. Nếu trước đây chỉ dùng phẩm màu hoặc phụ gia tạo mùi, thì nay nhiều đối tượng sử dụng trực tiếp các hóa chất công nghiệp nguy hiểm. Sodium Metabisulphite là một trong những hóa chất bị lạm dụng phổ biến. Đây là chất bảo quản, chống oxy hóa được sử dụng trong một số lĩnh vực công nghiệp và bảo quản thực phẩm nhất định, nhưng không được phép dùng trong chế biến thịt heo và thịt bò.
Theo các chuyên gia được dẫn trong phóng sự của VTV, hóa chất này nếu sử dụng sai mục đích hoặc vượt ngưỡng cho phép có thể gây kích ứng hô hấp, tổn thương hệ tiêu hóa, gây nhiễm độc, ảnh hưởng gan, thận và làm gia tăng nguy cơ ung thư. Điều nguy hiểm là dù người tiêu dùng có rửa hay chế biến thì hóa chất vẫn có thể tồn lưu trong thực phẩm.
Trong khi đó, người tiêu dùng rất khó nhận biết bằng mắt thường. Những miếng thịt bò giả sau khi được xử lý hóa chất có màu sắc đỏ tươi bắt mắt, thớ thịt săn chắc, thậm chí còn có mùi giống thịt bò thật. Nhiều người chỉ phát hiện bất thường khi thịt bị phai màu đỏ khi ngâm nước hoặc khi chế biến có hiện tượng ra nhiều bọt, mùi lạ. Chính sự khó phân biệt này khiến không ít người dân trở thành nạn nhân bất đắc dĩ.
Thực tế cho thấy, nguyên nhân của tình trạng trên trước hết xuất phát từ lòng tham của một bộ phận đối tượng kinh doanh bất chấp pháp luật. Chênh lệch giá giữa thịt heo nái và thịt bò tạo ra khoản lợi nhuận rất lớn. Thịt heo nái giá rẻ sau khi “phù phép” có thể bán ngang hoặc gần bằng giá thịt bò thật. Lợi nhuận cao khiến nhiều đối tượng bất chấp hậu quả, coi thường sức khỏe cộng đồng.
Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm lớn, đặc biệt tại các đô thị đông dân, tạo điều kiện để thực phẩm giả len lỏi vào thị trường. Nhiều bếp ăn tập thể, quán ăn bình dân, cơ sở chế biến thực phẩm thường ưu tiên nguồn hàng giá rẻ mà thiếu kiểm soát nguồn gốc xuất xứ. Đây chính là “đầu ra” thuận lợi cho các đường dây sản xuất thực phẩm bẩn.
Một nguyên nhân khác là tâm lý ham rẻ của một bộ phận người tiêu dùng. Nhiều người biết giá thịt bò trên thị trường cao nhưng vẫn lựa chọn mua loại “giá mềm”, không rõ nguồn gốc tại chợ dân sinh hoặc qua mạng xã hội. Chính sự dễ dãi trong tiêu dùng vô tình tiếp tay cho các đối tượng vi phạm tồn tại.
Tuy nhiên, phải khẳng định rằng, nếu không có sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng Công an thì nhiều đường dây sản xuất thực phẩm bẩn vẫn còn hoạt động âm thầm, gây hậu quả khôn lường. Trong chuyên án vừa qua, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh đã sử dụng đồng bộ nhiều biện pháp nghiệp vụ để phát hiện, bóc gỡ đường dây. Từ nguồn tin tố giác của người dân, lực lượng trinh sát đã kiên trì theo dõi hoạt động vận chuyển, tập kết, tiêu thụ hàng hóa; bí mật ghi nhận quy trình sản xuất, thu thập chứng cứ về hành vi sử dụng hóa chất cấm trong chế biến thực phẩm.
Quá trình điều tra cho thấy các đối tượng thường hoạt động khép kín, chọn địa điểm nằm sâu trong khu dân cư, chỉ sản xuất vào khung giờ nhất định để tránh bị phát hiện. Việc giao hàng chủ yếu diễn ra vào sáng sớm hoặc đêm khuya thông qua các tiểu thương tại chợ dân sinh. Các đối tượng cũng thường xuyên thay đổi địa điểm tập kết, thuê người làm thời vụ để đối phó lực lượng chức năng.
Để đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm này, lực lượng Công an đã phối hợp chặt chẽ với ngành y tế, quản lý thị trường, thú y và chính quyền địa phương trong kiểm tra, giám định mẫu thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Nhiều chuyên án được xác lập trên cơ sở theo dõi dài ngày nhằm triệt phá tận gốc đường dây sản xuất, tiêu thụ thực phẩm giả thay vì chỉ xử lý nhỏ lẻ.
Đáng chú ý, cơ quan điều tra không chỉ xử lý hành vi sản xuất thực phẩm giả mà còn mở rộng điều tra các đầu mối tiêu thụ, làm rõ trách nhiệm của những cá nhân, tổ chức tiếp tay đưa thực phẩm bẩn ra thị trường. Điều này cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của lực lượng Công an trong việc lập lại trật tự trên lĩnh vực an toàn thực phẩm.
Từ các vụ án đã bị phát hiện có thể thấy, hậu quả của thực phẩm giả không chỉ dừng ở nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe người tiêu dùng mà còn tác động nghiêm trọng tới môi trường kinh doanh và niềm tin xã hội. Những cơ sở làm ăn chân chính bị cạnh tranh không lành mạnh; người chăn nuôi, doanh nghiệp thực phẩm uy tín bị ảnh hưởng thương hiệu; niềm tin của người dân đối với thị trường thực phẩm bị suy giảm nghiêm trọng.
Trong bối cảnh tình trạng thực phẩm bẩn ngày càng diễn biến phức tạp, mỗi người dân cần nâng cao cảnh giác khi lựa chọn thực phẩm. Không nên mua thịt có giá rẻ bất thường, không rõ nguồn gốc xuất xứ; ưu tiên lựa chọn sản phẩm tại các cơ sở uy tín, có kiểm dịch, truy xuất được nguồn gốc. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn về thực phẩm giả, thực phẩm sử dụng hóa chất bất thường cần kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng để kiểm tra, xử lý.
Đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực phẩm, cần tuyệt đối tuân thủ quy định pháp luật về an toàn thực phẩm, kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu đầu vào, không vì lợi nhuận trước mắt mà tiếp tay cho thực phẩm bẩn len lỏi ra thị trường. Các bếp ăn tập thể, nhà hàng, quán ăn cần nâng cao trách nhiệm trong kiểm tra chất lượng thực phẩm, tránh trở thành mắt xích tiêu thụ cho các đường dây thực phẩm giả.
An toàn thực phẩm là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, chất lượng giống nòi và an ninh xã hội. Những miếng thịt bò giả được “phù phép” bằng hóa chất độc hại không chỉ là hành vi gian lận thương mại đơn thuần mà còn là sự đầu độc âm thầm đối với người dân. Cuộc chiến chống thực phẩm bẩn vì thế không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chức năng mà cần sự chung tay của toàn xã hội.
Với vai trò nòng cốt trong đấu tranh phòng, chống tội phạm về kinh tế, môi trường và an toàn thực phẩm, lực lượng Công an đang tiếp tục triển khai nhiều biện pháp nghiệp vụ nhằm phát hiện sớm, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm giả, thực phẩm bẩn. Mỗi chuyên án được triệt phá không chỉ ngăn chặn một đường dây phạm pháp mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân, giữ gìn kỷ cương pháp luật và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh.
Lý Lan
