Biên giới luôn là địa bàn đặc biệt về chiến lược quốc phòng, an ninh. Những thách thức đối với an ninh vùng biên ngày càng đa dạng, đan xen giữa yếu tố truyền thống và phi truyền thống. Đó là hoạt động của tội phạm ma túy, mua bán người, đưa người xuất, nhập cảnh trái phép; là buôn lậu, gian lận thương mại, khai thác tài nguyên trái phép; là nguy cơ lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc; là các thủ đoạn lừa đảo, móc nối, tổ chức vi phạm pháp luật thông qua không gian mạng. Đặc điểm chung của các loại tội phạm này là không còn bị giới hạn bởi địa giới hành chính, hoạt động ngày càng có tổ chức, có yếu tố xuyên quốc gia và luôn tìm cách lợi dụng những khoảng trống trong quản lý địa bàn để hình thành các đường dây, ổ nhóm.
Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu chuyển mạnh tư duy từ "giữ biên giới" sang "giữ vững thế trận an ninh trên toàn tuyến biên giới". Bởi chủ quyền lãnh thổ chỉ thực sự bền vững khi chủ quyền đó được bảo vệ bằng một thế trận an ninh được xây dựng từ cơ sở, dựa trên sự tham gia chủ động của cả hệ thống chính trị và toàn dân. Đây cũng chính là điểm khác biệt trong công tác bảo đảm an ninh vùng biên hiện nay: thay vì chờ phát hiện, xử lý khi vụ việc đã xảy ra, nhiệm vụ trọng tâm là nhận diện nguy cơ từ sớm, quản lý chặt địa bàn, nắm chắc con người, chủ động phòng ngừa, không để các vấn đề an ninh nảy sinh và phát triển thành điểm nóng.
Muốn làm được điều đó, trước hết phải bắt đầu từ cơ sở. Mọi biểu hiện mất ổn định về an ninh, trật tự trên tuyến biên giới, dù là một vụ việc xuất, nhập cảnh trái phép, một hành vi truyền đạo trái pháp luật, một đối tượng nghi vấn mua bán người hay những thông tin xuyên tạc, kích động trên mạng xã hội, đều xuất hiện đầu tiên ở thôn, bản, trong từng cụm dân cư. Nếu không được phát hiện, xử lý ngay từ đầu, những vụ việc tưởng chừng nhỏ lẻ có thể trở thành mắt xích của các loại tội phạm xuyên biên giới hoặc tác động tiêu cực đến an ninh quốc gia.
Đó cũng là lý do Công an xã chính quy được xác định là lực lượng nòng cốt trong bảo đảm an ninh, trật tự ở địa bàn cơ sở, đặc biệt tại các xã biên giới. Vai trò ấy không chỉ xuất phát từ chức năng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự mà còn từ vị trí là lực lượng gần dân nhất, hiểu địa bàn nhất và có điều kiện tiếp cận sớm nhất mọi biến động trong đời sống xã hội. Mỗi cán bộ Công an xã vừa là người thực thi pháp luật, vừa là người tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; vừa trực tiếp giải quyết các vụ việc phát sinh, vừa làm công tác dân vận, tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật.
Điều quan trọng hơn, Công an xã chính quy đã làm thay đổi phương thức quản lý địa bàn theo hướng chủ động, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Thay vì chỉ xử lý các vụ việc khi đã xảy ra, lực lượng Công an xã tập trung xây dựng mạng lưới nắm tình hình từ cơ sở; quản lý chặt chẽ biến động về dân cư, cư trú, ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện; thường xuyên rà soát các đối tượng có nguy cơ vi phạm pháp luật; kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường liên quan đến xuất, nhập cảnh, cư trú của người nước ngoài, hoạt động truyền đạo trái pháp luật hay các biểu hiện móc nối với tội phạm ngoài địa bàn. Đây chính là "lớp phòng ngừa đầu tiên", có ý nghĩa quyết định trong việc ngăn chặn từ gốc các nguy cơ mất an ninh, trật tự trên tuyến biên giới.
Nếu Công an xã là "hạt nhân" của thế trận an ninh ở cơ sở thì lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở chính là những "mạch nối" đưa sức mạnh ấy lan tỏa đến từng thôn, bản. Được hình thành trên cơ sở kiện toàn các lực lượng quần chúng trước đây, lực lượng này không thay thế chức năng của Công an mà bổ trợ, hỗ trợ Công an trong nắm tình hình, phát hiện vụ việc, tuyên truyền pháp luật và vận động nhân dân tham gia bảo vệ an ninh, trật tự. Giá trị lớn nhất của lực lượng này không nằm ở số lượng hay quyền hạn, mà ở sự am hiểu địa bàn, phong tục, tập quán, tiếng nói, quan hệ cộng đồng và uy tín trong nhân dân. Chính những yếu tố đó giúp họ trở thành "cầu nối" hiệu quả giữa lực lượng Công an với đồng bào các dân tộc, góp phần chuyển hóa yêu cầu bảo đảm an ninh thành ý thức tự giác của mỗi người dân.
Thực tiễn ở các xã biên giới cho thấy, nhiều nguồn tin có giá trị về hoạt động của các loại tội phạm, nhiều vụ việc tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh đã được phát hiện từ rất sớm thông qua sự phối hợp giữa Công an xã với lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, già làng, trưởng bản, người có uy tín. Điều đó khẳng định một nguyên lý trong bảo vệ an ninh quốc gia: không một lực lượng chuyên trách nào có thể quản lý toàn diện địa bàn nếu thiếu sự đồng hành của nhân dân. Khi người dân trở thành chủ thể của phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, mỗi thôn, bản sẽ là một "pháo đài" giữ gìn bình yên; mỗi gia đình là một "điểm tựa" của thế trận an ninh nhân dân; và mỗi công dân là một "tai mắt" góp phần bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia.
Bởi vậy, xây dựng Công an xã vững mạnh không chỉ là yêu cầu của công tác bảo đảm an ninh, trật tự, mà còn là giải pháp có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng thế trận an ninh nhân dân trên tuyến biên giới. Một tuyến biên giới chỉ thực sự vững chắc khi mỗi xã biên giới vững về an ninh; mỗi thôn, bản vững về đoàn kết; mỗi người dân có ý thức bảo vệ chủ quyền quốc gia như bảo vệ chính mái nhà của mình. Đó cũng là nền tảng để lực lượng Công an cùng các lực lượng chức năng chủ động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh hiệu quả với mọi nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia ngay từ cơ sở, từ sớm và từ xa.
Điểm tựa của một tuyến biên giới bình yên không nằm ở sự hiện diện của một lực lượng đơn lẻ, mà ở khả năng tạo lập một cơ chế phối hợp thống nhất, liên hoàn và hiệu quả giữa các lực lượng làm nhiệm vụ trên địa bàn. Trong điều kiện các loại tội phạm ngày càng hoạt động theo hướng xuyên biên giới, xuyên địa bàn, xuyên không gian mạng, không một lực lượng nào có thể tự mình giải quyết trọn vẹn mọi vấn đề về an ninh, trật tự. Chính vì vậy, xây dựng sức mạnh hiệp đồng trở thành yêu cầu có tính nguyên tắc trong bảo vệ an ninh vùng biên.
Đối với tỉnh Tuyên Quang, sự phối hợp giữa Công an và Bộ đội Biên phòng không chỉ là sự phân công trách nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ mà đã trở thành một cơ chế gắn kết chặt chẽ trong quản lý địa bàn, trao đổi thông tin, đánh giá tình hình và xử lý các vụ việc ngay từ khi mới phát sinh. Bộ đội Biên phòng là lực lượng chuyên trách bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, quản lý, bảo vệ đường biên, cột mốc và kiểm soát xuất, nhập cảnh; lực lượng Công an phát huy thế mạnh trong nắm tình hình nội địa, quản lý dân cư, đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội. Hai nhiệm vụ khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một mục tiêu: không để hình thành những "khoảng trống" trong quản lý an ninh trên tuyến biên giới.
Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc liên quan đến xuất, nhập cảnh trái phép, mua bán người, vận chuyển trái phép chất ma túy hay các hành vi vi phạm pháp luật khác đều không diễn ra riêng rẽ trên đường biên mà có sự móc nối giữa các đối tượng ở hai bên biên giới với các đầu mối trong nội địa. Nếu chỉ kiểm soát chặt khu vực biên giới mà không quản lý tốt địa bàn dân cư thì tội phạm vẫn có điều kiện hoạt động; ngược lại, nếu chỉ tập trung đấu tranh trong nội địa mà thiếu sự kiểm soát trên tuyến biên giới thì việc ngăn chặn từ gốc sẽ khó đạt hiệu quả. Chính sự phối hợp đồng bộ giữa Công an và Bộ đội Biên phòng đã tạo thành một quy trình khép kín, từ nắm tình hình, phát hiện dấu hiệu, xác minh thông tin đến tổ chức đấu tranh, xử lý và phòng ngừa tái diễn.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, bảo vệ an ninh biên giới không chỉ diễn ra trên đường biên mà còn mở rộng sang không gian hợp tác quốc tế. Đối với tỉnh Tuyên Quang, công tác đối ngoại của lực lượng Công an với các cơ quan thực thi pháp luật và lực lượng quản lý biên giới của tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) không đơn thuần là hoạt động giao lưu, mà là một cấu phần quan trọng của phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia. Thông qua các cơ chế hội đàm, trao đổi thông tin, phối hợp xác minh, tiếp nhận công dân, xử lý các vụ việc phát sinh theo đúng các điều ước quốc tế và thỏa thuận giữa hai nước, nhiều vụ việc liên quan đến xuất, nhập cảnh trái phép, mua bán người, truy bắt đối tượng bỏ trốn qua biên giới đã được giải quyết kịp thời, góp phần hạn chế nguy cơ hình thành các đường dây tội phạm lợi dụng khu vực biên giới để hoạt động.
Ý nghĩa lớn hơn của công tác đối ngoại ấy không chỉ nằm ở kết quả của từng vụ việc cụ thể, mà ở việc xây dựng lòng tin, duy trì kênh trao đổi thường xuyên giữa các lực lượng chức năng hai bên biên giới. Trong quản lý an ninh hiện đại, lòng tin và khả năng phối hợp luôn là điều kiện quan trọng để xử lý hiệu quả những thách thức mang tính xuyên quốc gia. Khi thông tin được chia sẻ kịp thời, khi các cơ chế phối hợp được vận hành thông suốt và khi mỗi vấn đề phát sinh đều được giải quyết trên cơ sở tôn trọng chủ quyền, pháp luật của mỗi quốc gia và các thỏa thuận song phương, thì biên giới không chỉ là ranh giới lãnh thổ mà còn trở thành không gian của hợp tác, hữu nghị và phát triển.
Nhìn từ góc độ đó, có thể thấy bảo đảm an ninh, trật tự vùng biên giới của tỉnh Tuyên Quang không đơn thuần là nhiệm vụ giữ gìn sự bình yên của hơn 277 km đường biên giới quốc gia. Đó còn là quá trình xây dựng một thế trận an ninh nhân dân vững chắc, trong đó Công an xã là hạt nhân ở cơ sở; lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở là cánh tay nối dài của phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; Bộ đội Biên phòng là lực lượng chuyên trách bảo vệ chủ quyền; các cấp, các ngành và nhân dân là nền tảng tạo nên sức mạnh tổng hợp; còn đối ngoại và hợp tác quốc tế là "vành đai" mở rộng để phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia.
Giữ vững bình yên nơi phên dậu Tổ quốc, vì thế, không chỉ là bảo vệ từng cột mốc, từng tấc đất biên cương. Điều cốt lõi hơn là giữ vững lòng dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng vũ trang; xây dựng được một hệ thống phòng ngừa nhiều tầng, nhiều lớp, kết hợp hài hòa giữa quản lý nhà nước với sức mạnh của quần chúng, giữa đấu tranh với phòng ngừa, giữa nhiệm vụ trước mắt với mục tiêu lâu dài, giữa bảo vệ chủ quyền với mở rộng hợp tác quốc tế. Đó cũng chính là con đường để Tuyên Quang tiếp tục xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển; góp phần cùng cả nước bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh quốc gia trong tình hình mới.
Lý Lan
