Những năm gần đây, tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao trên cả nước diễn biến hết sức phức tạp. Theo thống kê của Cục An toàn thông tin, Bộ Thông tin và Truyền thông, chỉ riêng năm 2023, hệ thống cảnh báo an toàn thông tin quốc gia đã ghi nhận gần 16.000 phản ánh về lừa đảo trực tuyến; tổng thiệt hại do các hành vi lừa đảo trên không gian mạng gây ra ước tính hơn 390 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 3,6% GDP. Trong đó, có tới 91% các vụ việc liên quan đến lĩnh vực tài chính, ngân hàng; tỷ lệ người dân từng nhận được tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo lên tới 73%. Tội phạm mạng hiện không còn hoạt động đơn lẻ mà hình thành các đường dây, ổ nhóm có tổ chức, hoạt động xuyên quốc gia, sử dụng công nghệ cao để che giấu danh tính, xóa dấu vết điện tử và thực hiện hành vi phạm tội. Các loại tội phạm truyền thống như ma túy, đánh bạc, lừa đảo, tín dụng đen, mua bán dữ liệu cá nhân… đều đang có xu hướng dịch chuyển mạnh lên không gian mạng.
Cùng với xu thế chung của cả nước, trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao cũng diễn biến phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn mới. Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin mã hóa, nền tảng thanh toán điện tử, ví điện tử, tài khoản ngân hàng “rác” để thực hiện hành vi phạm tội; đồng thời triệt để khai thác tâm lý nhẹ dạ, thiếu cảnh giác của người dân để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các hành vi vi phạm diễn ra dưới nhiều hình thức như mua bán trái phép hóa đơn điện tử; lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng; mua bán dữ liệu cá nhân; đánh bạc trên Internet; mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy thông qua các ứng dụng mạng xã hội và dịch vụ logistics.
Một trong những vụ án điển hình là chuyên án đấu tranh với đường dây mua bán trái phép hóa đơn điện tử hoạt động liên tỉnh. Các đối tượng không gặp mặt trực tiếp mà chỉ liên lạc qua ứng dụng Telegram bằng số điện thoại không chính chủ để trao đổi thông tin, giao dịch mua bán hóa đơn điện tử khống. Quá trình điều tra, lực lượng Công an đã làm rõ hành vi phạm tội của 11 đối tượng tại nhiều tỉnh, thành phố như Thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Lâm Đồng, Thái Nguyên, Phú Yên; phát hiện hơn 20.000 hóa đơn điện tử trái phép với tổng giá trị giao dịch trên 500 tỷ đồng. Đây là loại tội phạm có tính chất đặc biệt phức tạp bởi các giao dịch đều được thực hiện trên môi trường mạng, sử dụng nhiều lớp tài khoản trung gian nhằm che giấu dòng tiền và xóa dấu vết điện tử. Nếu không có sự chủ động nắm tình hình, ứng dụng hiệu quả các biện pháp nghiệp vụ và phương tiện kỹ thuật hiện đại, việc phát hiện, điều tra là vô cùng khó khăn.
Một chuyên án lớn khác được Công an tỉnh Tuyên Quang triệt phá là đường dây mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy trên không gian mạng. Các đối tượng sử dụng ứng dụng Telegram, kết hợp dịch vụ vận chuyển hàng hóa “logistics” để giao dịch ma túy liên tỉnh. Qua đấu tranh, lực lượng Công an đã bắt giữ 10 đối tượng, thu giữ gần 10kg ma túy các loại. Mới đây, lực lượng chức năng tiếp tục phá một phần chuyên án xuyên quốc gia liên quan đến hoạt động mua bán trái phép chất ma túy trên không gian mạng. Bước đầu đã khởi tố 11 bị can tại nhiều tỉnh, thành phố, thu giữ khoảng 170kg ma túy các loại, chủ yếu là cần sa. Đường dây này do các đối tượng ở nước ngoài điều hành, tổ chức mua ma túy từ Thái Lan đưa về Việt Nam tiêu thụ thông qua mạng xã hội. Hoạt động khép kín, tinh vi, phân công nhiệm vụ chặt chẽ khiến quá trình đấu tranh gặp rất nhiều khó khăn.
Không chỉ đấu tranh với tội phạm ma túy hay kinh tế, lực lượng Công an cơ sở trên địa bàn tỉnh cũng chủ động phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn. Điển hình, tháng 4/2026, Công an xã Tân Tiến đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính đối với công dân V.T.H về hành vi đăng tải thông tin xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên mạng xã hội Facebook. Từ mâu thuẫn cá nhân nhỏ nhặt, đối tượng đã sử dụng mạng xã hội để đe dọa, xúc phạm người khác, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự tại địa phương. Căn cứ quy định tại Điểm g, Khoản 3, Điều 102 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP của Chính phủ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), hành vi sử dụng thông tin trên mạng nhằm đe dọa, quấy rối, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật. Vụ việc là hồi chuông cảnh báo về tình trạng một bộ phận người dân còn thiếu hiểu biết pháp luật, nhầm tưởng rằng không gian mạng là nơi có thể tự do phát ngôn mà không phải chịu trách nhiệm. Thực tế cho thấy, mọi hành vi vi phạm trên môi trường mạng đều để lại “dấu vết số” và có thể bị phát hiện, xử lý.
Trước sự chuyển dịch mạnh mẽ của các loại tội phạm lên không gian mạng, Công an tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh. Trong đó, lực lượng Công an tập trung làm tốt công tác nắm tình hình; chủ động nhận diện phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác nghiệp vụ; tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong và ngoài tỉnh để kịp thời phát hiện, xử lý các vụ việc phát sinh. Một trong những khó khăn lớn hiện nay là các đối tượng phạm tội sử dụng tài khoản mạng xã hội ảo, số điện thoại “rác”, tài khoản ngân hàng không chính chủ để thực hiện hành vi phạm tội. Các giao dịch tài chính được chia nhỏ qua nhiều lớp trung gian, sử dụng tiền ảo hoặc ví điện tử khiến quá trình truy vết gặp rất nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp cung cấp thông tin giữa các nền tảng mạng xã hội, tổ chức tín dụng, đơn vị trung gian thanh toán với cơ quan điều tra trong một số trường hợp còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đặc biệt, hiện nay chưa có cơ chế cho phép phong tỏa ngay tài khoản nghi vấn lừa đảo khi vừa tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm. Trong nhiều trường hợp, khi cơ quan điều tra hoàn tất thủ tục tố tụng để yêu cầu phong tỏa tài khoản thì số tiền bị chiếm đoạt đã được các đối tượng nhanh chóng tẩu tán.
Trước thực tiễn đó, Công an tỉnh Tuyên Quang đã tập trung xây dựng lực lượng chuyên sâu về an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; thường xuyên tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ cho cán bộ, chiến sĩ nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Ngày 04/5/2026, Công an tỉnh đã tổ chức khai giảng 2 lớp bồi dưỡng kiến thức về an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cho 260 học viên là chỉ huy cấp đội và Công an cấp xã. Trong thời gian 7 ngày, học viên được nghiên cứu nhiều chuyên đề quan trọng như tình hình an ninh mạng trong nước và quốc tế; phương thức, thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao; công tác bảo mật, an toàn thông tin; kiến thức về trí tuệ nhân tạo, công nghệ blockchain… Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cho lực lượng trực tiếp đấu tranh tại cơ sở.
Song song với công tác đào tạo, Công an tỉnh Tuyên Quang cũng đặc biệt chú trọng tăng cường phối hợp với các học viện, trường Công an nhân dân, các cơ quan chuyên môn để trao đổi kinh nghiệm, nghiên cứu khoa học phục vụ công tác đấu tranh. Ngày 14/4/2026, Công an tỉnh phối hợp với Học viện An ninh nhân dân tổ chức tọa đàm thực tiễn công tác đấu tranh với tội phạm sử dụng công nghệ cao trên địa bàn tỉnh. Tại buổi tọa đàm, các đại biểu đã tập trung phân tích thực trạng hoạt động của loại tội phạm này; chia sẻ kinh nghiệm điều tra, xử lý các vụ án; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tới.
Không chỉ tập trung đấu tranh, xử lý tội phạm, Công an tỉnh Tuyên Quang còn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về an ninh mạng và kỹ năng phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Nội dung tuyên truyền được triển khai đa dạng thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội, các hội nghị tuyên truyền tại khu dân cư, trường học, cơ quan, doanh nghiệp. Nhiều mô hình tuyên truyền sáng tạo được triển khai nhằm giúp người dân dễ tiếp cận thông tin, nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn giả danh cơ quan Công an, viện kiểm sát, ngân hàng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.nĐặc biệt, Tuyên Quang là tỉnh đầu tiên được Bộ Công an lựa chọn triển khai thí điểm hệ thống Signet - hệ thống liên lạc bảo mật phục vụ công tác bảo đảm an ninh mạng. Hiện nay, hệ thống đã được triển khai tới 100% cán bộ Công an tỉnh; thành viên Ban Chỉ đạo 35 cấp tỉnh; đồng thời mở rộng tới nhiều ngành, đoàn thể như giáo dục, phụ nữ, đoàn thanh niên. Qua đó góp phần quan trọng trong xây dựng “thế trận an ninh nhân dân” trên không gian mạng, chủ động định hướng dư luận, đấu tranh phản bác thông tin xấu độc.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nhiệm vụ bảo đảm an ninh mạng không còn là công việc riêng của lực lượng chuyên trách mà đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thời gian tới, dự báo tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp với sự xuất hiện của nhiều phương thức, thủ đoạn mới, đặc biệt là việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ blockchain, deepfake để thực hiện hành vi phạm tội. Các loại tội phạm truyền thống sẽ tiếp tục dịch chuyển mạnh lên không gian mạng.
Trước yêu cầu đó, Công an tỉnh Tuyên Quang xác định tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an ninh mạng, phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm công nghệ cao. Trong đó, tập trung làm tốt công tác nắm, phân tích, dự báo tình hình; chủ động nhận diện sự chuyển dịch của tội phạm; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh mạng; tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động trên không gian mạng; kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật. Cùng với đó, tiếp tục xây dựng lực lượng chuyên trách thật sự tinh nhuệ, hiện đại; đầu tư trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật; nâng cao trình độ công nghệ thông tin, ngoại ngữ và kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ, chiến sĩ. Đồng thời, đẩy mạnh phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan chức năng, các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp viễn thông, nền tảng mạng xã hội nhằm nâng cao hiệu quả chia sẻ dữ liệu, truy vết dòng tiền, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm.
Với phương châm “chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm, xử lý từ cơ sở”, lực lượng Công an tỉnh Tuyên Quang đang từng bước xây dựng “lá chắn số” vững chắc trên không gian mạng, góp phần bảo vệ cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân, phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ chuyển đổi số quốc gia.
Lý Lan
