Thực tế cho thấy, đây không còn là hiện tượng nhỏ lẻ mà đang có xu hướng xuất hiện tại nhiều địa phương, với phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, có tổ chức và đánh trúng tâm lý e ngại của người dân trước hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Theo cảnh báo của ngành y tế nhiều tỉnh, thành phố như Lào Cai, Hà Nội, Nghệ An, Đồng Nai, Bình Dương, thành phố Hồ Chí Minh…, các đối tượng thường sử dụng số điện thoại lạ, tự xưng là cán bộ thanh tra hoặc thành viên đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm để liên hệ với các cơ sở kinh doanh ăn uống, nhà hàng, quán ăn, hộ sản xuất thực phẩm. Sau khi tạo dựng niềm tin bằng cách đọc đúng tên cơ sở, địa chỉ hoặc thông tin giấy phép kinh doanh, các đối tượng thông báo cơ sở nằm trong diện kiểm tra đột xuất hoặc có thiếu sót về hồ sơ pháp lý. Tiếp đó, chúng đưa ra “giải pháp” như yêu cầu mua bộ tài liệu pháp luật, sổ tay hướng dẫn an toàn thực phẩm, giấy chứng nhận tập huấn kiến thức hoặc đề nghị chuyển tiền để “hỗ trợ xử lý”, “bổ sung hồ sơ”, “tránh bị xử phạt nặng”. Một số trường hợp, đối tượng còn gửi hình ảnh giả mạo quyết định kiểm tra, thẻ ngành, giấy giới thiệu có đóng dấu nhằm tăng độ tin cậy.
Điểm đáng chú ý là các đối tượng nghiên cứu khá kỹ quy trình quản lý Nhà nước trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Chúng sử dụng nhiều thuật ngữ chuyên ngành, viện dẫn các nghị định xử phạt, quy định cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, khiến nhiều chủ cơ sở nhỏ lẻ không đủ hiểu biết pháp luật dễ tin tưởng và làm theo. Theo phản ánh của lực lượng chức năng tại nhiều địa phương, nhóm đối tượng thường nhắm vào các hộ kinh doanh nhỏ, quán ăn gia đình, cơ sở sản xuất thủ công, bếp ăn tập thể, những nơi ít cập nhật quy định pháp luật và có tâm lý sợ bị kiểm tra, đình chỉ hoạt động. Giá trị chiếm đoạt trong từng vụ việc có thể chỉ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng, song với số lượng lớn nạn nhân, số tiền thu lợi bất chính không hề nhỏ. Đáng lo ngại hơn, một số đối tượng không chỉ dừng lại ở hành vi bán tài liệu giả mà còn kết hợp lừa đảo trên không gian mạng. Chúng tạo lập tài khoản mạng xã hội, website giả mạo cơ quan quản lý, đăng tải thông tin tuyển sinh lớp tập huấn an toàn thực phẩm, cấp chứng chỉ trực tuyến hoặc hỗ trợ cấp giấy phép nhanh. Sau khi người dân chuyển tiền, các đối tượng cắt liên lạc hoặc gửi các loại giấy tờ giả mạo.
Thực tế thời gian qua, lực lượng Công an nhiều địa phương đã phát hiện, xử lý không ít vụ việc liên quan đến thủ đoạn này. Tại một số tỉnh phía Bắc, cơ quan Công an đã triệu tập các đối tượng giả danh cán bộ ngành y tế gọi điện bán tài liệu pháp luật cho các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Qua điều tra cho thấy, các đối tượng thu thập thông tin doanh nghiệp trên mạng, sau đó phân công người gọi điện theo kịch bản có sẵn nhằm tạo áp lực tâm lý buộc nạn nhân mua tài liệu. Một số vụ việc khác cho thấy đối tượng còn sử dụng công nghệ giả mạo số điện thoại hiển thị tên cơ quan Nhà nước để tăng tính thuyết phục. Có trường hợp các đối tượng giả danh cán bộ đoàn kiểm tra liên ngành an toàn thực phẩm trong “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm”, yêu cầu chủ cơ sở chuyển tiền trước để được “hướng dẫn hồ sơ”. Sau khi nhận tiền, chúng lập tức khóa liên lạc.
Mặc dù thủ đoạn không mới nhưng vẫn có nhiều người mắc bẫy bởi các đối tượng khai thác triệt để tâm lý lo sợ vi phạm hành chính của người kinh doanh. Đặc biệt, trong bối cảnh công tác quản lý an toàn thực phẩm ngày càng được tăng cường, nhiều cơ sở nhỏ lẻ thiếu kiến thức pháp luật nên dễ bị dẫn dắt bởi các thông tin giả mạo. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi số mạnh mẽ trong quản lý hành chính cũng tạo ra môi trường để tội phạm lợi dụng. Không ít đối tượng sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, tài khoản ngân hàng không chính chủ để hoạt động, gây khó khăn cho công tác xác minh, truy vết. Nhiều cuộc gọi được thực hiện qua sim rác hoặc từ nền tảng internet, khiến việc xác định đối tượng gặp không ít trở ngại. Một nguyên nhân khác là hiện nay thông tin của hộ kinh doanh, doanh nghiệp được công khai khá phổ biến trên môi trường mạng. Chỉ cần truy cập các nền tảng đăng ký kinh doanh hoặc mạng xã hội, đối tượng có thể thu thập tên cơ sở, số điện thoại, địa chỉ, ngành nghề kinh doanh để xây dựng kịch bản lừa đảo rất sát thực tế. Điều này khiến nạn nhân dễ tin rằng người gọi thực sự là cán bộ quản lý chuyên ngành.
Hậu quả của tình trạng giả danh cơ quan quản lý an toàn thực phẩm không chỉ dừng lại ở thiệt hại tài sản. Nghiêm trọng hơn, hành vi này làm ảnh hưởng uy tín của cơ quan Nhà nước, gây mất niềm tin của người dân đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra chính thống. Nhiều chủ cơ sở kinh doanh sau khi bị lừa trở nên e ngại, thiếu hợp tác với đoàn kiểm tra thực tế hoặc có tâm lý nghi ngờ các thông báo từ cơ quan chức năng. Ngoài ra, việc mua bán tài liệu giả, giấy chứng nhận giả còn tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn công tác quản lý an toàn thực phẩm. Một số cơ sở vì thiếu hiểu biết đã sử dụng giấy tờ giả trong hoạt động kinh doanh, dẫn đến nguy cơ vi phạm pháp luật. Điều này gián tiếp ảnh hưởng đến công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, sức khỏe cộng đồng và môi trường kinh doanh lành mạnh.
Trước diễn biến phức tạp của loại tội phạm này, lực lượng Công an cả nước đã chủ động triển khai nhiều biện pháp nghiệp vụ nhằm phát hiện, ngăn chặn từ sớm. Công an các địa phương tăng cường nắm tình hình trên không gian mạng, rà soát các hội nhóm, tài khoản có dấu hiệu giả mạo cơ quan chức năng để lừa đảo. Nhiều đường dây sử dụng công nghệ cao để gọi điện, nhắn tin giả danh cán bộ quản lý đã bị phát hiện, xử lý. Lực lượng an ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phối hợp với ngành y tế, thông tin truyền thông rà soát các website, fanpage giả mạo cơ quan quản lý Nhà nước. Các tài khoản có dấu hiệu lừa đảo được yêu cầu gỡ bỏ, khóa hoạt động; đồng thời thu thập dữ liệu phục vụ điều tra, xử lý theo quy định pháp luật.
Cùng với đó, lực lượng Công an cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền trực tiếp đến hộ kinh doanh, cơ sở dịch vụ ăn uống, doanh nghiệp sản xuất thực phẩm về phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng. Nhiều địa phương đã lồng ghép nội dung cảnh báo trong các đợt kiểm tra an toàn thực phẩm, sinh hoạt tổ dân phố, tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh và nền tảng mạng xã hội. Trong quá trình tiếp nhận tin báo, lực lượng Công an chú trọng xác minh nhanh dòng tiền, tài khoản nhận tiền, dữ liệu điện tử liên quan để kịp thời phong tỏa, truy vết đối tượng. Đối với các vụ việc có dấu hiệu sử dụng giấy tờ giả, giả mạo cơ quan, tổ chức để chiếm đoạt tài sản, cơ quan điều tra tiến hành củng cố chứng cứ xử lý nghiêm theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Các chuyên gia an ninh cũng cảnh báo, thời gian tới thủ đoạn giả danh cơ quan quản lý Nhà nước có thể tiếp tục biến tướng phức tạp hơn, nhất là khi công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh. Đối tượng có thể sử dụng AI để giả giọng nói cán bộ, tạo văn bản giả tinh vi hoặc xây dựng website giả mạo giống cơ quan chính thức nhằm đánh lừa người dân. Để phòng ngừa hiệu quả, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân và các cơ sở kinh doanh cần nâng cao cảnh giác trước mọi cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền, mua tài liệu hoặc cung cấp thông tin cá nhân. Cần nhớ rằng mọi hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan Nhà nước đều được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, có quyết định bằng văn bản và làm việc trực tiếp tại cơ sở. Khi nhận được các cuộc gọi tự xưng cán bộ quản lý an toàn thực phẩm, người dân cần chủ động xác minh thông qua số điện thoại chính thức của cơ quan chức năng; tuyệt đối không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, không làm theo hướng dẫn cài đặt ứng dụng lạ hay cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng.
Trong bối cảnh tội phạm lừa đảo ngày càng lợi dụng công nghệ cao để hoạt động, sự chủ động của người dân cùng với các biện pháp nghiệp vụ quyết liệt của lực lượng Công an sẽ đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn, xử lý hiệu quả loại tội phạm này. Việc phát hiện sớm, đấu tranh kịp thời không chỉ góp phần bảo vệ tài sản của người dân mà còn giữ vững uy tín của cơ quan quản lý Nhà nước, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và ổn định xã hội.
Lý Lan
