Di tích quốc gia Thành Tuyên Quang
Thành Tuyên Quang (còn gọi là thành nhà Mạc) nằm giữa hai khu phố Xuân Hoà và Tam Cờ, thuộc địa phận phường Tân Quang, thành phố Tuyên Quang (nay là phường Minh Xuân, tỉnh Tuyên Quang) được xây dựng vào khoảng năm 1533-1548. Thành xây theo kiểu hình vuông, mỗi bề dài 275m, tường thành cao 3,5m, bề dày phía trên cùng thành 0,8m.
Ở giữa mỗi mặt thành có một cửa bán nguyệt mở ra bốn hướng đông, tây, nam, bắc. Trên cửa xây tháp, mái lợp bằng ngói vảy. Bên trong tường thành có một con đường nhỏ để tiếp đạn dược, cấp cứu, tải thương. Gạch xây thành bằng đá ong chứa quặng sắt, rất rắn. Ngoài cùng bao thành là một lớp hào sâu ngập nước. Đầu thời Nguyễn, thành được sửa chữa, gia cố thêm, xây bằng loại gạch nhỏ.
Một góc di tích Thành Tuyên Quang
Trong thành, chếch về hướng bắc có núi Thổ Sơn, cao gần 50m, dốc đứng, rất tiện cho việc quan sát và cố thủ khi bị bao vây. Án ngữ bên bờ sông Lô, nằm trên trục giao thông thuận lợi, địa hình và cấu trúc làm cho thành có một vị trí quân sự trọng yếu. Đã có nhiều sự kiện lịch sử diễn ra trong thành nhà Mạc:
Năm 1884, đồng bào các dân tộc do Lãnh Chân, Đốc Thịnh chỉ huy cùng với quân của Lưu Vĩnh Phúc, vây hãm quân Pháp trong thành từ tháng 8-1884 đến tháng 4-1885, chặn đánh chiến thuyền tiếp tế, đào nhiều đường hầm, dùng thuốc nổ để công phá. Trong tổng số 600 tên địch đã có 200 tên bị diệt, hơn 300 tên bị thương.
Rạng sáng ngày 17-8-1945, dưới sự chỉ huy của Ủy ban khởi nghĩa tỉnh, Quân giải phóng, tự vệ địa phương nhanh chóng đánh chiếm dinh tỉnh trưởng, trại bảo an, nhà bưu điện, sở kho bạc, chỉ còn thành Tuyên Quang do quân Nhật đóng trại. Ngày 20-8, Quân giải phóng vừa chặn đánh quân Nhật từ Hà Giang xuống vừa tập trung lực lượng tấn công vào thành, tổ chức đông đảo quần chúng tuần hành thị uy. Ngày 21-8, quân Nhật buộc phải đầu hàng.
Ngày 20-3-1961, tại sân vận động ở chân núi Thổ Sơn, nhân dân Tuyên Quang mít tinh đón mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh lên thăm và làm việc.
Di tích thành Tuyên Quang được xếp hạng Di tích cấp Quốc gia theo Quyết định số 1548, ngày 30-8-1991 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin - Thể thao và Du lịch.
Dù chỉ còn một đoạn thành ngắn như một chiếc cổng nhưng công trình vẫn mang đầy màu sắc của sự hoài niệm, của dấu ấn lịch sử. Du khách đến đây không chỉ thăm laị một công trình ý nghĩa mà còn được ngắm nét kiến trúc độc đáo của tòa thành cổ có tuổi đời hàng trăm năm. Tòa thành nằm hiên ngang giữa lòng phố thị, chứng kiến dòng chảy của thời gian cùng bao đổi thay của thời cuộc.
Di tích thành cổ Tuyên Quang từng giữ một vị trí chiến lược về mặt quân sự trong quá khứ. Tòa thành nằm bên bờ sông Lô, gần các tuyến giao thông thuận lợi, thuận tiện khi quan sát bên ngoài và dễ dàng cố thủ trong trường hợp thành bị bao vây. Chính vì thế, tòa thành này có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ trong thời bình mà còn trong thời chiến.
Qua bao thăng trầm biến động, thành cổ Tuyên Quang bị chia cắt, hư hại, nhiều đoạn tường thành đã không còn nguyên vẹn. Ngày nay khi đến đây, bạn chỉ có thể ngắm một đoạn thành còn sót lại đã được gia cố, tu sửa. Hiện nay, chỉ còn lại 2 cổng chính là cổng phía Bắc và phía Tây. Dẫu vậy, tòa thành vẫn mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ kính, hoài niệm.
Có thể thấy rằng di tích thành cổ Tuyên Quang là nhân chứng quan trọng trong nhiều giai đoạn lịch sử, cùng với quân và dân ta đánh đuổi giặc ngoại xâm, giành lại độc lập tự do cho dân tộc. Ngày nay, thành cổ này trở thành điểm đến ở Tuyên Quang thu hút du khách. Không chỉ đến đây check in đơn thuần, mà khách thập phương còn chiêm ngưỡng và tìm hiểu về một công trình cổ kính đã tồn tại hàng trăm năm.
Giữa một đô thị hiện đại và phát triển, tòa thành với vẻ đẹp nhuốm màu thời gian trở nên nổi bật và khác biệt, tạo nên điểm nhấn về mặt cảnh quan. Không quá cầu kỳ hoa lệ, tòa thành cũ vẫn toát lên nét đẹp vững chải và mạnh mẽ, như một người anh hùng lặng lẽ bảo vệ cho cuộc sống của nhân dân. Có lẽ vì thế mà ai khi đến Tuyên Quang, ngang qua thành cổ này đều muốn dừng chân chụp một chiếc ảnh kỷ niệm với một công trình có tuổi đời hàng thế kỷ.
Thực hiện: Tuấn Anh
#catq
#ctct
