Thôn Na Cạn là thôn biên giới, có những dòng họ lớn. Trước đây, những mâu thuẫn gia đình, tranh chấp đất đai nhỏ lẻ hay bất hòa sau những chén rượu có lúc khiến cán bộ xã phải xuống tận thôn giải quyết. Năm 2018, dòng họ Tẩn tiên phong thành lập mô hình “Dòng họ Tẩn tự quản về an ninh, trật tự”.
Ông Tẩn Seo Hàm, Trưởng dòng họ Tẩn cho biết: “Thực hiện mô hình tự quản, trong họ có việc gì thì mọi người cùng bàn bạc, nhắc nhở nhau, trước hết là bảo nhau chấp hành pháp luật, giữ gìn đoàn kết. Những việc nhỏ trong dòng họ tự giải quyết được thì không để kéo dài, ảnh hưởng đến tình cảm giữa các gia đình”.
Không chỉ hòa giải những mâu thuẫn nhỏ, qua tuyên truyền, vận động, các hộ dân trong dòng họ Tẩn đã tự nguyện giao nộp 2 khẩu súng. Những việc trước đây cần sự can thiệp của lực lượng chức năng nay có thêm sự tham gia của chính cộng đồng, bắt đầu từ những người có uy tín và gần gũi với từng gia đình.
Nếu ở Na Cạn, mô hình bắt đầu từ yêu cầu giữ gìn bình yên trong cộng đồng thì tại thôn Lùng Vái, nội dung tự quản được mở rộng sang những việc gắn với cuộc sống, sản xuất. Đây là địa bàn có đồng bào theo đạo Tin Lành. Mô hình “Dòng họ Cháng tự quản về an ninh, trật tự gắn với xây dựng nông thôn mới” vì thế không chỉ dừng ở việc giữ gìn an ninh, trật tự mà được cụ thể bằng cải tạo vườn tạp, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế hộ gia đình, giữ gìn vệ sinh môi trường, đóng góp ngày công mở rộng đường giao thông.
Ông Cháng Mí Thào, người dân trong thôn Lùng Vái, xã Cán Tỷ phấn khởi cho biết: “Được cán bộ Công an xã giải thích, bà con trong họ hiểu ra rằng giữ gìn trật tự chính là bảo vệ cuộc sống của chính mình. Con cháu trong họ bảo nhau không vi phạm pháp luật, không nghe theo kẻ xấu. Khi đường giao thông cần mở rộng, dòng họ chúng tôi đã tự nguyện đóng góp hàng trăm ngày công. Từ mô hình, dòng họ Cháng ngày càng đoàn kết, kinh tế phát triển, con cái được đi học đầy đủ”.
Hiệu quả từ mô hình của dòng họ Tẩn và họ Cháng, chính quyền xã Cán Tỷ tiếp tục nhân rộng ở các thôn ở tất cả các dòng họ trong xã. Điều đáng chú ý là các mô hình không được tổ chức theo một khuôn mẫu chung. Các dòng họ đăng ký nội dung phù hợp với đặc điểm, nhu cầu của mình; chính quyền và lực lượng Công an hướng dẫn, hỗ trợ trong quá trình xây dựng, duy trì.
Vừa qua, tại thôn Na Cạn, dòng họ Phàn ra mắt mô hình “Dòng họ Phàn tự quản về an ninh trật tự, phát triển toàn diện, không ma túy, tích cực tham gia bảo vệ biên giới”. Nội dung tự quản được dòng họ xác định là tích cực tham gia quản lý, bảo vệ đường biên, chủ động cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng. Cùng với đó là vận động các gia đình phát triển kinh tế, xây dựng gia đình văn hóa, giáo dục con cháu, phòng, chống tệ nạn xã hội.
Thượng tá Hoàng Trung Dũng, Trưởng Công an xã Cán Tỷ cho biết: “Công an xã xác định công tác vận động quần chúng là cốt lõi. Phát huy vai trò của trưởng dòng họ, người có uy tín và tinh thần tự quản trong cộng đồng, nhiều vụ việc được giải quyết ngay từ cơ sở. Các dòng họ chủ động nắm bắt tình hình trong họ, hòa giải những mâu thuẫn nhỏ trong nội bộ, vận động thành viên chấp hành pháp luật, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ đường biên, xây dựng thế trận an ninh nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương”.
Điểm đáng chú ý ở cách làm này là người dân không đứng ngoài những việc chung của thôn bản. Mỗi cộng đồng lựa chọn phần việc phù hợp, những quy ước không còn dừng ở cam kết mà được cụ thể hóa bằng những việc làm ngay trong đời sống. Những việc ở từng gia đình, dòng họ, khi được duy trì thường xuyên, đang góp phần giữ bình yên và xây dựng cuộc sống ở cơ sở.
Đỗ Hương - Hồng Hạnh
