Thiên tai ở Việt Nam xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nổi bật là tác động của biến đổi khí hậu, khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng diễn biến bất thường và khó dự báo. Bên cạnh đó, vị trí địa lý nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới, cùng với địa hình nhiều đồi núi, sông ngòi dày đặc đã làm gia tăng nguy cơ lũ lụt, lũ quét và sạt lở đất. Ngoài các yếu tố tự nhiên, những tác động từ con người như phá rừng, khai thác tài nguyên không hợp lý, đô thị hóa nhanh và ý thức phòng, chống thiên tai còn hạn chế cũng góp phần làm gia tăng mức độ thiệt hại do thiên tai gây ra.
Để giảm thiểu thiệt hại do bão lũ gây ra, mỗi người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống thiên tai theo phương châm "bốn tại chỗ" gồm: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ, kết hợp với nguyên tắc "ba sẵn sàng" là chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời và khắc phục khẩn trương, hiệu quả. Một số phương pháp, biện pháp phòng chống thiên tai, bão lũ cụ thể như sau:
1. Trước khi xảy ra bão lũ
- Thường xuyên theo dõi thông tin cảnh báo tình hình mưa lũ tại nơi mình đang sống để chủ động đối phó.
- Chuẩn bị thuyền, phao, bè, mảng, vật nổi; gia cố nhà làm gác lửng, lối thoát trên mái nhà để ở tạm, cất giữu đồ đạc đề phòng lũ tiếp tục lên cao.
- Dự trữ lương thực, nước uống, thuốc men, đèn pin, pin dự phòng, áo phao, radio và các vật dụng cần thiết.
- Tìm hiểu độ cao của khu nhà của mình đang ở để xác định mức lũ dự báo có khả năng ảnh hưởng đến ngôi nhà của mình hay không.
- Di chuyển cầu dao chính hoặc hộp cầu chì, aptomat và đồng hồ đo điện cao hơn mức lũ được xác định.
- Di chuyển các thiết bị và vật dụng có giá trị ra khỏi các khu vực dễ bị ngập lụt như các tầng thấp hoặc tầng hầm.
- Chủ động sơ tán khỏi vùng bãi sông, vùng thấp trũng, vùng có nguy cơ sạt lở, lũ quét.
- Lưu giữ các số điện thoại và địa chỉ liên lạc trong trường hợp khẩn cấp.
- Có phương án đề phòng lũ xảy ra vào ban đêm.
2. Trong khi xảy ra bão lũ
Theo dõi cập nhật các thông tin liên quan đến bão lũ như: Nước dâng nhanh, ngập lụt đường cao tốc, cầu và các khu vực trũng thấp. Khi có cảnh báo lũ, lụt xảy ra tại khu vực mình sinh sống, hãy thực hiện các biện pháp phòng tránh sau:
- Ngay lập tức di tản đến khu vực chú ẩn an toàn có nền đất cao hơn nếu được chính quyền địa phương yêu cầu.
- Tránh xa các khu vực bị ngập lụt, ngay cả khi nước đang rút.
- Không đi bộ, bơi lội hoặc lái xe qua vùng nước đang chảy xiết.
- Sử dụng đèn pin thay vì sử dụng thiết bị chiếu sáng bằng ngọn lửa trần (nến, đuốc..) để tìm kiếm đồ trong không gian hạn chế, khu vực bếp gas, vì dễ dẫn đến nguy cơ cháy nổ.
- Cập nhật những tin tức mới nhất về tình hình mưa lũ thông qua tivi, báo, đài phát thanh…
- Hạn chế ra ngoài khi lũ lụt đang diễn ra, chỉ di chuyển khi thật sự cần thiết.
3. Sau khi xảy ra bão lũ
- Thường xuyên để mắt đến trẻ em, không để chúng nghịch nước tại các nơi như cống thoát nước mưa, khe núi hoặc cống rãnh.
- Người dân chung tay cùng nhau dọn dẹp vệ sinh công cộng nơi mình sinh sống.
- Không sử dụng thực phẩm đã tiếp xúc với nước lũ hoặc thực phẩm đã bị hư hỏng. Sử dụng nước từ các nguồn an toàn (chẳng hạn như nước đóng chai) cho đến khi nguồn nước sinh hoạt của gia đình không còn bị ô nhiễm (đun sôi, khử trùng hoặc chưng cất làm sạch nước).
- Trước khi vào lại ngôi nhà bị hư hỏng do lũ, lụt cần ngắt điện ở hộp cầu chì, aptomat hoặc cầu dao chính cho đến khi ngôi nhà của mình được làm khô an toàn; kiểm tra hệ thống gas; kiểm tra và tìm các nguy cơ có thể xảy ra cháy nổ; kiểm tra sàn nhà, cửa ra vào, cửa sổ và tường xem có vết nứt hoặc các hư hỏng khác để đảm bảo ngôi nhà không có nguy cơ bị sập.
Trần Diện - Tuấn Anh
