Một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến các vụ lừa đảo trực tuyến hiện nay là lộ lọt thông tin cá nhân. Các đối tượng có thể sử dụng những thông tin đã biết để tạo dựng kịch bản lừa đảo có tính thuyết phục cao, khiến nạn nhân tin rằng người gọi hoặc nhắn tin là cán bộ cơ quan nhà nước, ngân hàng, công an, đơn vị vận chuyển hoặc người quen.
Nhiều thủ đoạn lừa đảo bắt nguồn từ thông tin bị lộ lọt
Khi có được một phần thông tin cá nhân, đối tượng lừa đảo thường không tấn công trực tiếp mà tiến hành “dẫn dắt” nạn nhân qua nhiều bước. Chúng có thể gọi điện thông báo người dân có liên quan đến một vụ việc, tài khoản có dấu hiệu bất thường, hồ sơ chưa hoàn tất hoặc đang được hưởng một quyền lợi nào đó.
Đáng chú ý, việc đối tượng biết chính xác họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ hoặc một số thông tin giao dịch khiến nhiều người lầm tưởng đây là cuộc gọi chính thống. Sau khi tạo được lòng tin, chúng yêu cầu nạn nhân cung cấp thêm thông tin, truy cập đường link, cài đặt ứng dụng hoặc chuyển tiền vào tài khoản do chúng chỉ định.
Một số trường hợp khác, đối tượng giả danh người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp, sử dụng hình ảnh và thông tin cá nhân có được trên mạng xã hội để yêu cầu chuyển tiền gấp. Công nghệ trí tuệ nhân tạo còn có thể bị lợi dụng để giả mạo hình ảnh, giọng nói, làm cho thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Mỗi người cần chủ động bảo vệ thông tin của mình
Để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo, người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân ngay từ những thao tác hằng ngày.
Không tùy tiện cung cấp số căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu, mã PIN hoặc các thông tin xác thực cho người khác. Hạn chế đăng tải công khai ngày sinh, địa chỉ, số điện thoại, hình ảnh giấy tờ tùy thân và các thông tin có thể được sử dụng để xác minh danh tính.
Đối với các đường link được gửi qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội, cần kiểm tra kỹ nguồn gửi trước khi truy cập. Không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc theo hướng dẫn của người lạ và không cho phép người khác điều khiển từ xa thiết bị điện thoại, máy tính nếu chưa xác định rõ mục đích.
Đặc biệt, cần ghi nhớ nguyên tắc: cơ quan chức năng, ngân hàng và các tổ chức uy tín không yêu cầu người dân cung cấp mã OTP, mật khẩu hoặc chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để “xác minh”, “điều tra” hay “mở khóa tài khoản” theo cách thức bất thường.
Không hoảng sợ trước những thông tin bất ngờ
Tâm lý hoang mang, lo sợ là yếu tố thường được các đối tượng lừa đảo khai thác. Khi nhận được cuộc gọi thông báo liên quan đến tài khoản, pháp luật, tài sản hoặc người thân, người dân cần bình tĩnh kiểm tra và xác minh thông tin qua kênh chính thức.
Không thực hiện ngay các yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin khi chưa xác định được danh tính người liên hệ. Nếu người gọi tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc tổ chức nào đó, hãy chủ động tìm số điện thoại chính thức của đơn vị để liên hệ xác minh thay vì sử dụng số điện thoại hoặc đường link do đối tượng cung cấp.
Khi phát hiện thông tin bị lộ hoặc có dấu hiệu lừa đảo
Nếu nghi ngờ thông tin cá nhân đã bị lộ lọt, người dân cần chủ động thay đổi mật khẩu, tăng cường bảo mật tài khoản và kiểm tra các giao dịch bất thường. Trường hợp đã cung cấp thông tin ngân hàng hoặc chuyển tiền cho đối tượng nghi lừa đảo, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để được hỗ trợ và trình báo cơ quan Công an để được hướng dẫn xử lý.
Phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà cần sự chủ động của từng cá nhân, gia đình và tổ chức.
Nguyễn Hải - Tuấn Anh
