Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, việc kết nối, chia sẻ thông tin và kêu gọi giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn bao giờ hết. Nhiều câu chuyện về người bệnh hiểm nghèo, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đã nhận được sự chung tay hỗ trợ kịp thời từ cộng đồng, thể hiện truyền thống “tương thân tương ái” tốt đẹp của dân tộc. Tuy nhiên, chính sự lan tỏa mạnh mẽ này cũng bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Thực tế cho thấy, chỉ cần vài phút lướt các nền tảng mạng xã hội, người dùng có thể bắt gặp hàng loạt bài đăng kêu gọi từ thiện với nội dung đau lòng, hình ảnh thương tâm kèm theo lời kêu gọi khẩn thiết; tuy nhiên, không ít trong số đó là những thông tin giả mạo được dàn dựng có chủ đích, các đối tượng thường xây dựng “kịch bản” rất chi tiết, đánh vào tâm lý thương cảm, đặc biệt là đối với trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo hoặc những hoàn cảnh gia đình éo le, bế tắc.
Phương thức, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng đa dạng và tinh vi; chúng có thể thu thập hình ảnh người bệnh thật từ internet, sau đó chỉnh sửa, cắt ghép, gán ghép với câu chuyện bịa đặt để tạo sự tin tưởng; nhiều trường hợp sử dụng hình ảnh đã cũ hoặc lấy từ các nguồn nước ngoài, nhưng được “Việt hóa” nội dung để phù hợp với người xem trong nước, một số đối tượng còn lập các trang, nhóm mạng xã hội giả danh tổ chức thiện nguyện, sử dụng tên gọi, logo gần giống với các tổ chức uy tín nhằm đánh lừa người dân, các bài viết lừa đảo thường có điểm chung là nội dung quá bi đát, nhấn mạnh yếu tố cấp bách như “cần tiền gấp để phẫu thuật”, “không còn thời gian”… nhằm tạo áp lực tâm lý khiến người đọc vội vàng chuyển tiền mà chưa kịp kiểm chứng. Tuy nhiên, khi quan sát kỹ sẽ thấy thiếu các thông tin quan trọng như: tên bệnh viện, bác sĩ điều trị, hồ sơ bệnh án hoặc giấy tờ xác nhận của cơ quan chức năng. Thông tin liên hệ thường mập mờ, chủ yếu là số tài khoản cá nhân không rõ nguồn gốc... một số đối tượng còn sử dụng công nghệ để tạo dựng hình ảnh, video có tính “gây sốc”, kích thích cảm xúc mạnh nhằm tăng khả năng lan truyền. Các bài đăng này thường được chia sẻ rộng rãi trong thời gian ngắn, lợi dụng hiệu ứng đám đông để thu hút tiền quyên góp trước khi bị phát hiện. Hành vi giả mạo kêu gọi từ thiện không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng, trước hết là thiệt hại về tài sản đối với người dân, những người đã đặt niềm tin và lòng tốt không đúng chỗ và làm ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của các tổ chức, cá nhân làm từ thiện chân chính, khiến hoạt động nhân đạo gặp nhiều khó khăn, nếu không được ngăn chặn kịp thời, tình trạng này sẽ làm xói mòn niềm tin xã hội, làm giảm sự sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng.
Trước tình hình trên, lực lượng Công an khuyến cáo người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác khi tiếp cận các thông tin kêu gọi từ thiện trên không gian mạng. Trước khi chuyển tiền ủng hộ, cần tìm hiểu kỹ về nguồn thông tin, xác minh tính xác thực của hoàn cảnh được kêu gọi. Nên ưu tiên ủng hộ thông qua các tổ chức từ thiện uy tín, được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, có địa chỉ rõ ràng và công khai minh bạch về tài chính. Đối với các trường hợp kêu gọi cá nhân, người dân nên kiểm tra thông tin liên quan đến cơ sở y tế điều trị, liên hệ trực tiếp với bệnh viện hoặc chính quyền địa phương nơi người bệnh cư trú để xác minh. Tuyệt đối không chuyển tiền vào các tài khoản cá nhân khi chưa xác minh rõ ràng. Đồng thời, cần cảnh giác với các bài đăng có dấu hiệu bất thường như: nội dung thiếu cụ thể, hình ảnh không rõ nguồn gốc, yêu cầu chuyển tiền gấp, không có thông tin kiểm chứng. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến hành vi lừa đảo, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất hoặc phản ánh qua các kênh tiếp nhận thông tin để được hướng dẫn, xử lý. Việc chủ động cung cấp thông tin không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần hỗ trợ lực lượng chức năng đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật.
Trong bối cảnh các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao ngày càng gia tăng, việc trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện và phòng tránh là hết sức cần thiết đối với mỗi người dân. Sự tỉnh táo, cẩn trọng của cộng đồng chính là “lá chắn” hữu hiệu để ngăn chặn các chiêu trò lừa đảo, góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên không gian mạng.
Nguyễn Hải - Tuấn Anh
